Wspinaczka solo czy w zespole?

Wybór między samotną wspinaczką a działaniem w zespole to jedna z pierwszych decyzji przy planowaniu poważnego celu w górach wysokich. Statystyki i relacje z wypraw pokazują, że żadna z tych opcji nie jest z definicji bezpieczniejsza ani skuteczniejsza. Liczą się warunki: rodzaj ściany, długość okna pogodowego, doświadczenie uczestników, a przede wszystkim dyscyplina w trzymaniu się własnych limitów. Dane z ostatnich dekad pozwalają oddzielić mity od tego, co dzieje się w górach.

Kiedy solo ma sens

Samotne przejścia historycznych dróg pokazują, że w określonych warunkach solo bywa przemyślaną strategią, a nie wybrykiem szaleńców. 20 sierpnia 1980 roku Reinhold Messner wszedł na Everest samotnie, bez tlenu, z Przełęczy Północnej trawersem przez ścianę północną i kuluarem Nortona, ustanawiając standard, który przez lata pozostawał poza zasięgiem. W sierpniu 1963 roku Michel Darbellay pokonał samotnie północną ścianę Eigeru w 18 godzin. Wcześniej ta ściana odprawiała z niczym całe zespoły. Z relacji wynika, że główną zaletą solo jest tempo: decyzje podejmuje się natychmiast, bez uzgadniania z partnerem i bez czekania na kogoś, kto ma wolniejszy krok. Zimą 2016 roku Marc-André Leclerc jako pierwszy przeszedł samotnie Infinite Patience (2250 m, VI, 5.9, WI5, M5) na Emperor Face Mount Robson, a we wrześniu tego samego roku dokonał pierwszego zimowego solowego przejścia Torre Egger w Patagonii. Obie drogi wymagały pełnej swobody w wyborze chwili ataku. W 2022 roku Marek Raganowicz spędził 35 dni w jednym ciągu na Polar Sun Arm Ziemi Baffina, przechodząc MikroKozmik Variations (A4+, M5). Łączy je jedno: solista nie musi z nikim uzgadniać pogody i rusza, gdy sam uzna warunki za dobre.

Gdy nikt nie pomoże

Samotna wspinaczka uchodzi za czyste ryzyko, ale obraz jest bardziej złożony. Ueli Steck 8 października 2013 roku przeszedł samotnie drogę Lafaille’a na południowej ścianie Annapurny w 28 godzin z bazy na szczyt i z powrotem, bez asekuracji, partnera i wsparcia. Steck zginął 30 kwietnia 2017 roku podczas samotnego wyjścia aklimatyzacyjnego na Nuptse przed trawersem Everest-Lhotse. Przy solo w razie wypadku nie ma nikogo, kto pomoże, więc nawet drobny błąd przy zjeździe może oznaczać koniec. Marek Raganowicz po swoim 35-dniowym przejściu na Ziemi Baffina powiedział: „Właśnie wróciłem. Za mną pozostała cienka czerwona linia wrysowana w ścianę Polar Sun Arm. Spędziłem na niej w jednym ciągu 35 samotnych dni”.

Co daje zespół

Działanie w grupie daje możliwości niedostępne dla samotnego wspinacza. Asekuracja liną, dzielenie się ciężkim bagażem podczas rotacji i możliwość transportu rannego w krytycznym momencie decydują o życiu. Na wyprawie zespół pozwala też rozłożyć logistykę: jeden zakłada liny, drugi gotuje, trzeci prowadzi nawigację. Kosztem jest wolniejsze tempo uzgadniania decyzji i ryzyko, że najsłabsze ogniwo wyznacza prędkość całego zespołu.

Pułapka grupy

Presja grupowa i błędna hierarchia decyzyjna wielokrotnie prowadziły do katastrof, których pojedynczy człowiek mógłby uniknąć. Najlepiej opisanym przypadkiem jest tragedia z 1996 roku na Evereście, gdy Rob Hall i jego zespół przekroczyli ustaloną wcześniej godzinę odwrotu. W grupie pojawia się mechanizm milczącej zgody: każdy czeka, aż ktoś inny powie „stop”, a gdy nikt tego nie robi, wszyscy idą dalej. Z raportów wyprawowych wynika, że w zespole decyzje zapadają wolniej, a lider często odpowiada za błędy innych, których sam by nie popełnił. Dodatkowym czynnikiem jest fałszywe poczucie bezpieczeństwa: obecność partnera nie zmniejsza ryzyka lawiny ani obrywu skał, a może opóźnić odwrót, gdy jeden z członków grupy nie chce rezygnować.

Własne limity

Z relacji wynika, że ani samotność, ani obecność partnera nie gwarantują bezpieczeństwa. Decyduje umiejętność trzymania się własnych limitów, niezależnie od tego, czy ustala się je samemu, czy w zespole. Solista ma przewagę w szybkości decyzji, ale płaci za to brakiem jakiegokolwiek wsparcia. Zespół zyskuje siłę logistyczną, ale traci na elastyczności i podlega dynamice grupowej, która może prowadzić na manowce. Solo i zespół to dwa sposoby zarządzania ryzykiem, a nie dwie drogi na szczyt. To, co działa na jednej ścianie, na innej może okazać się śmiertelną pułapką.

Czytaj też: Powrót z bazy po nieudanej próbie szczytu, Północna ściana Eigeru solo i Wojciech Kurtyka.