Powrót z bazy po nieudanej próbie szczytu — co dalej

Wracałem z bazy pod raz trzeci, bez szczytu, z pocuciem, które trudno opisać komuś, kto tego nie przeżył. Nie jest to dokładnie porażka — słowo porażka zakłada, że można było wygrać i się nie udało. Czasem po prostu nie można było wygrać. Ale to poczucie — ta mieszanka wyczerpania, ulgi, żałości i dziwnej pustki po czymś, czego nie zrobiłeś — jest całkowicie realna i trwa dłużej, niż się spodziewasz.

Piszę o tym, bo przez lata rozmawiałem z wieloma wspinaczami, którzy wrócili bez szczytu, i zauważyłem, że nikt nie mówi o tym, co dzieje się po. Jak radzić sobie z zespołem, który wrócił razem z tobą. Co powiedzieć sponsorowi. Co powiedzieć rodzinie. Kiedy spróbować jeszcze raz i jak ocenić, kiedy odpuścić rok. Te pytania nie są mniej trudne niż pytanie o to, jak wejść na szczyt — ale nikt nie uczy o nich na kursach.

Pierwsze godziny — cisza jest lepsza niż cokolwiek

Wróciłem do bazy po nieudanej próbie w Andach — zła pogoda zamknęła okno, które mieliśmy na dwa dni, a potem nie otworzyła się już do końca naszego okna pogodowego / czasu ważności pozwolenia. Czterech nas. Przy namiocie stało się coś, co pamiętam bardzo dobrze: nikt nic nie mówił przez pierwsze pół godziny. Herbata, suchy ryż z menażki, siedzenie na walizce i patrzenie na szczyt, który był przez chmury niewidoczny.

Ta cisza była właściwa. Nie wymagała naprawiania. Próba rozmowy — „no to co, może jednak?” albo „nie martw się, następnym razem” — byłaby wtedy fałszem. Nauczyłem się przez lata, że po nieudanej próbie pierwsze godziny to czas na to, żeby każdy ze swoim procesował to we własnym tempie. Nie przyspieszaj, nie naprawiaj, nie animuj nastroju. Pozwól, żeby to opadło.

Na tym samym obozie, rok wcześniej, byłem z Markiem — doświadczonym alpinistą, ale nowym dla mnie partnerem — który po analogicznym zawróceniu przez pogodę zaczął natychmiast planować powrót: „Zostajemy dzień dłużej, może się otworzy.” Zapytałem, czy sprawdził prognozę. Nie sprawdził. To był błąd — nie decyzja o zostaniu, ale decyzja podjęta przez emocje zamiast przez dane. Zostaliśmy, nie otworzyło się, i wyszliśmy z opóźnieniem, co skomplikowało nam logistykę na lotnisku i kosztowało zmianę biletów.

Kto odpowiada za decyzję o zawróceniu

To jest pytanie, które wraca po każdej nieudanej próbie i które ma potencjał rozsadzenia każdego dobrego zespołu, jeśli nie zostanie przepracowane uczciwie. Kto zadecydował? Czy to była słuszna decyzja? Czy ktoś był za, ktoś przeciw?

W moich własnych wyprawach starałem się zawsze ustalić przed wyjściem, kto ma ostatnie słowo w kwestii zawrócenia. Nie dlatego, że chcę być autorytetem — ale dlatego, że na dużej wysokości, przy zmęczeniu, niedotlenieniu i emocjach, rozmowa o strukturze decyzji jest absolutnie niemożliwa. Musisz ją mieć wyraźnie ustaloną wcześniej.

Pamiętam rozmowę z Krzysztofem — partnerem z wyprawy w Karakorum — po tym, jak ja podjąłem decyzję o zawróceniu z powodu symptomów, które interpretowałem jako wczesny HACE u niego. On tego nie pamiętał tak samo. W jego pamięci było „lekkie zamroczenie”, w mojej — wyraźna ataksja przy schodzeniu. Przez dwa dni po powrocie do bazy nie mówiliśmy prawie nic. Potem usiedliśmy i powiedzieliśmy sobie, każdy ze swojej perspektywy, jak widzieliśmy sytuację. Bez oskarżeń, bez rozstrzygnięć. To był jeden z trudniejszych obozowych wieczorów, ale jeden z ważniejszych.

Jeśli decyzja o zawróceniu była wspólna — a często tak jest, gdy zła pogoda jest oczywista dla wszystkich — to nie ma komu przypisać odpowiedzialności i nie ma o czym rozmawiać w tej kwestii / tu nie ma o czym rozmawiać. Jeśli była jednostronna, jeśli ktoś ciągnął w górę, a ktoś inny w dół — ta rozmowa musi się odbyć, i lepiej żeby odbyła się przy herbacie w bazie niż po tygodniu w domu przez WhatsApp.

Sponsor i raport z porażki

Napisałem w życiu kilka listów do sponsorów po nieudanych wyprawach. To jest rodzaj komunikacji, która wymaga precyzji — nie dlatego, że sponsor jest wrogiem, ale dlatego, że między „nie udało się” a „nie udało się, bo” leży różnica, która decyduje o tym, czy wrócisz po dofinansowanie za rok.

Kilka zasad, które wypracowałem przez lata. Nigdy nie wysyłaj listu w pierwsze dwie doby po powrocie do bazy — pisz go wtedy, kiedy masz dystans emocjonalny. Bądź szczery w kwestii przyczyn: „zamknęło okno pogodowe” to przyczyna zewnętrzna i uczciwa, „nie byliśmy dostatecznie zaaklimatyzowani” to przyczyna wewnętrzna, której nie ma sensu ukrywać. Sponsorzy, którzy dofinansowują poważne wyprawy, wiedzą, że góry nie zawsze współpracują, i cenią szczerość wyżej niż defensywność.

Jeden z moich stałych partnerów w fundowaniu mówił mi kiedyś: „Nie interesuje mnie, czy wszedłeś. Interesuje mnie, czy rozumiesz, co poszło nie tak i czy z tego wyciągasz wnioski.” To brzmi jak banał, ale kiedy po raz pierwszy przeczytałem takie zdanie w odpowiedzi na mój raport z nieudanej próby — poczułem, że naprawdę coś ze mnie zeszło.

Rodzina — czeka na lotnisku

To jest najtrudniejsza część, i powiem o niej krótko, bo nie chcę udawać, że mam tu gotowy protokół. Rodzina czeka na ciebie z mieszaniną ulgi — „żyjesz” — i niepewności, jak się czujesz z tym, że nie wyszedłeś. Wielu bliskich nie wie, co powiedzieć. Pytają „jak poszło?”, a potem zaraz „no nic, grunt że wróciłeś”, co jest miłe, ale nie odpowiada na twoje wewnętrzne pytania.

Nauczyłem się, że potrzebuję kilku dni, zanim będę mógł o tym mówić spokojnie — nie dlatego, że chcę się zamknąć, ale dlatego, że wtedy mówię to, co rzeczywiście myślę, a nie to, co myślę pod wpływem zmęczenia i jet lagu. Dobrze uprzedzić o tym bliskich przed powrotem: „Wrócę, cieszę się, że wracam, ale daj mi parę dni, żebym się pozbierał, i potem spokojnie porozmawiam.” To nie jest unik — to jest zapowiedź.

Kiedy próbować jeszcze raz, kiedy odpuścić rok

To pytanie ma dwa poziomy: logistyczny i psychologiczny. Logistycznie — czy masz czas, pieniądze i permit na powrót w tym samym sezonie? W większości przypadków odpowiedź brzmi nie. Okno pogodowe, które zamknęło ci szansę, jest czymś, co zwykle powtarza się jeden, może dwa razy w sezonie. Jeśli już je straciłeś, prawdopodobnie sezon jest skończony.

Psychologicznie — tu jest trudniej. Znam wspinaczek i wspinaczy, którzy wracają za szybko, zanim przerobili emocje z pierwszej nieudanej próby, i którzy popełniają błędy w kolejnej, bo nie mają głowy wolnej od poprzedniej. To nie jest kwestia słabości — to jest kwestia neurobiologii stresu i zmęczenia. Mózg, który nie przeprocesował porażki, jest mniej sprawnym narzędziem decyzyjnym na dużej wysokości.

Moja zasada: jeśli w ciągu tygodnia po powrocie nie mogę myśleć spokojnie o tym, co poszło nie tak — bez złości, bez usprawiedliwiania, bez natrętnego „a może gdybym” — to znaczy, że potrzebuję więcej czasu. Kiedy mogę patrzeć na ten szczyt na zdjęciu i powiedzieć sobie spokojnie: „tak, to się nie udało, rozumiem dlaczego, i widzę, co mogę zrobić inaczej” — wtedy zaczynam planować powrót.

Góra stoi. Będzie stać. Ona nie ma deadlinea.

Trzecia historia — gdy to nie pogoda, ale kontuzja partnera

Zawracanie z powodu złej pogody jest łatwiejsze emocjonalnie niż zawracanie z innych powodów — bo pogoda jest poza tobą, jest obiektywna i nie wymaga tłumaczeń. Zupełnie inaczej jest, kiedy przyczyną jest kontuzja partnera, własny błąd aklimatyzacyjny albo decyzja, którą jeden z was podjął wbrew drugiemu.

Szedłem kiedyś na szczyt w parze — nie powiem z kim ani gdzie, bo to nie jest moja historia do opowiadania — i na jednym z wyższych obozów okazało się, że mój partner ma skręconą kostkę, o której nic nie mówił przez poprzednie dwa dni, bo liczył, że „samo przejdzie”. Zeszliśmy razem. Nie powiedział przez pierwszą dobę po zejściu nic ponad „dziękuję”. Ale przez kilka następnych dni czułem, że coś jest między nami nieurównane — nie złość, nie pretensja, ale coś ciężkiego, co nie zostało jeszcze nazwane.

W końcu usiedliśmy i powiedział mi, że czuł się, jakby to przez niego — jakby zawiódł mnie, zawiódł wyprawę, zawiódł siebie. To nie była prawda, ale prawda w górach i prawda emocjonalna to dwie różne prawdy. Powiedziałem mu, co myślę: że zejście z powodu jego kontuzji było decyzją, którą podjąłem ja — nie on — i że zrobiłbym to samo, gdyby sytuacja była odwrotna. Nie wiem, czy to mu pomogło. Ale wiem, że ta rozmowa musiała się odbyć.

Co mówi ciało, kiedy odpuszczasz rok

Odpuszczenie roku — decyzja o tym, że w tym sezonie nie wracasz na próbę i czekasz do następnego — jest czymś, o czym wspinacze rzadko mówią jako o świadomym wyborze. Zazwyczaj ta decyzja jest pochodną okoliczności: finanse, praca, rodzina, zdrowie. Ale czasem jest też pochodną czegoś innego — poczucia, że potrzebujesz dystansu do tej konkretnej góry, zanim jej znowu zaufasz.

Miałem taki rok po jednej z trudniejszych nieudanych prób — gdzie zawróciłem nie z powodu pogody, ale z powodu własnej oceny, że nie jesteśmy gotowi, i gdzie ta ocena spotkała się z oporem partnera. Przez kilka miesięcy po powrocie myślałem o tej górze codziennie — nie z tęsknotą, ale z czymś, co wyglądało jak nierozstrzygnięty problem. W końcu odpuściłem sezon, zrobiłem kilka technicznych wspinaczek w Alpach, i kiedy wróciłem do planowania — byłem innym wspinaczem. Nie lepszym technicznie, ale spokojniejszym w głowie.

To jest lekcja, którą trudno włożyć do planu wyprawy — ale którą każdy, kto wspina się wystarczająco długo, w końcu przyswaja. Góry nie mają terminu. My mamy. I właśnie dlatego decyzja o odpuszczeniu roku jest czasem bardziej alpinistyczna niż decyzja o powrocie za wszelką cenę.