Wojciech Kurtyka – Świetlista Ściana i styl alpejski w Karakorum
Wojciech Kurtyka należy do grona wspinaczy związanych z rozwojem stylu alpejskiego w Himalajach i Karakorum. W latach 1980-1990 wytyczał nowe drogi na ścianach siedmio- i ośmiotysięczników, a także przechodził wysokie szczyty drogami normalnymi i w trawersie. Od 13 do 20 lipca 1985 roku dokonał pierwszego przejścia zachodniej ściany Gaszerbruma IV, uznanego przez magazyn „Climbing” za największe osiągnięcie himalaizmu XX wieku. Jego wykaz obejmuje również dwie nowe drogi na Gaszerbrumach w 1983 roku, trawers Broad Peaku w 1984 roku oraz przejścia na Czo Oju i Sziszapangmie w 1990 roku.
Skąd wyszedł: młodość, klub, pierwsze góry
Wojciech Kurtyka urodził się 25 lipca 1947 roku w Skrzynce koło Kłodzka. Ukończył Wydział Elektroniki Politechniki Wrocławskiej i uzyskał wykształcenie inżyniera elektronika. Zaczynał we Wrocławiu, w tamtejszym Klubie Wysokogórskim, który w tamtych latach był dla wspinaczy podstawowym zapleczem wyjazdów w Tatry, Alpy i góry wysokie.
Od 1974 roku Kurtyka był członkiem Klubu Wysokogórskiego Kraków, a w latach osiemdziesiątych pełnił funkcję jego wiceprezesa. Zmiana przynależności klubowej poprzedziła okres najważniejszych przejść w Himalajach i Karakorum. Obok wejść drogami normalnymi w jego wykazie są nowe drogi, trawersy grani i przejścia ścian w stylu alpejskim. Pierwsze z tego okresu to 1980 rok i Dhaulagiri.
Główne dokonania
W 1980 roku Wojciech Kurtyka działał na Dhaulagiri o wysokości 8167 m razem z Alexem MacIntyre’em, René Ghilinim i Ludwikiem Wilczyńskim. Zespół przeszedł ścianę wschodnią w stylu alpejskim i dotarł do wysokości 7500 m na grani północno-wschodniej. Wspinacze nie weszli tą drogą na główny wierzchołek, a podczas zejścia znaleźli się w burzy. Tydzień później, 18 maja 1980 roku, Kurtyka osiągnął szczyt Dhaulagiri drogą normalną, prowadzącą granią północno-wschodnią.
W 1982 roku wszedł na Broad Peak o wysokości 8051 m. Wspinaczka przebiegała drogą normalną i została przeprowadzona w stylu alpejskim. Rok później przeniósł działalność na Gaszerbrumy, gdzie w ciągu jednego miesiąca przeszedł dwie nowe drogi. 1 lipca 1983 roku wszedł na Gaszerbrum II, a 23 lipca na Gaszerbrum I, nazywany również Hidden Peak. Obie drogi pokonano w stylu alpejskim.
W 1984 roku Kurtyka ponownie wspinał się na Broad Peaku. Przedsięwzięcie obejmowało trawers trzech wierzchołków masywu: Północnego, Środkowego i Głównego. Na Broad Peak Północny prowadziła nowa droga, po której wspinacz kontynuował przejście przez pozostałe wierzchołki. Trawers wykonany w stylu alpejskim zakończył się 17 lipca 1984 roku.
Najbardziej znana droga Kurtyki powstała w 1985 roku na Gaszerbrumie IV o wysokości 7925 m. Celem była zachodnia ściana, określana jako „Świetlista Ściana” lub Shining Wall, mająca około 2500 m wysokości. Pierwsze przejście ściany trwało od 13 do 20 lipca 1985 roku, czyli osiem dni, z czego dwa dni wspinacze spędzili uwięzieni przez pogodę na skalnej półce. Drogę poprowadzono w stylu alpejskim, bez rozbudowanego systemu obozów i poręczowania całej ściany.
Zespół wyszedł na grań szczytową przy wierzchołku północnym, w znacznej odległości od głównego wierzchołka Gaszerbruma IV. Nie podjęto próby wejścia na szczyt główny z powodu pogody, wyczerpania oraz braku jedzenia i paliwa. Przejście zakończyło się zatem pokonaniem zachodniej ściany i osiągnięciem wierzchołka północnego, lecz bez wejścia na najwyższy punkt góry. Magazyn „Climbing” uznał tę drogę za największe osiągnięcie himalaizmu XX wieku.
W 1988 roku Kurtyka wspinał się z Erhardem Loretanem na Trango, czyli Nameless Tower. Szczyt ma 6239 m wysokości, choć w polskich zestawieniach występuje również wartość 6238 m. Zespół dokonał pierwszego przejścia wschodniej ściany i wytyczył na niej nową drogę. Kurtyka opisał wspinaczkę w „The East Face of Trango’s Nameless Tower”, opublikowanym w „American Alpine Journal” w 1989 roku.
W 1990 roku Kurtyka, Loretan i Jean Troillet zrealizowali dwa przejścia w odstępie dwunastu dni. 21 września 1990 roku weszli na Czo Oju o wysokości 8201 m nową drogą przez ścianę południowo-zachodnią, działając w stylu alpejskim.
Drugim celem zespołu była Sziszapangma. Wspinacze wybrali lewy kuluar na ścianie południowej lub południowo-zachodniej i poprowadzili nim nową drogę w stylu alpejskim. 3 października 1990 roku osiągnęli wierzchołek środkowy o wysokości 8008 m. Nie weszli na główny wierzchołek Sziszapangmy. Przejście zakończyło serię dwóch nowych dróg wytyczonych przez ten sam trzyosobowy zespół jesienią 1990 roku.
Ostatnie lata
W latach dziewięćdziesiątych Kurtyka podejmował próby przejścia grani Mazeno na Nanga Parbat. Próby odbyły się w 1993, 1995 i 1997 roku. W 1995 roku działał w zespole Douga Scotta razem z Andrew Lockiem, Rickiem Allenem i Sandym Allanem. Wspinacze wycofali się przy trzecim wierzchołku Mazeno, na wysokości około 7000 m, ponieważ kończyły się zapasy jedzenia i gazu.
W późniejszych latach Kurtyka trzykrotnie odmawiał przyjęcia Złotego Czekana za całokształt. W 2010 roku tłumaczył, że w góry zawsze uciekał od codziennego towarzyskiego zgiełku, a przyjęcie nagrody oznaczałoby udział w nim. W 2011 i 2012 roku odmówił ponownie, prosząc, by więcej z nim o Piolets d’Or nie rozmawiać. Nagrodę przyjął w 2016 roku jako ósmy laureat Piolet d’Or Carrière. Ceremonia odbyła się w La Grave, w rejonie La Meije we Francji, podczas wydarzenia trwającego od 13 do 17 kwietnia 2016 roku.
Dziedzictwo w faktach
Opis przejścia wschodniej ściany Nameless Tower ukazał się w „American Alpine Journal” w 1989 roku pod tytułem „The East Face of Trango’s Nameless Tower”. Rok później Kurtyka opublikował książkę „Trango Tower”. Jego podejście do gór oddaje przypisywane mu zdanie, przytoczone 9 stycznia 2013 roku w zbiorze cytatów serwisu drytooling.pl: „Góry są przede wszystkim miejscem szczególnym, gdyż jako środowisko stanowią zagęszczenie wszelkich przyrodniczych zjawisk i form. Są niejako koncentracją prawdy o przyrodzie, albo wręcz jej kwintesencją.” W tym samym zbiorze zapisano również jego słowa: „Wspinanie jest wyjściem poza krąg powtarzalnych i opatrzonych sytuacji.”
Na zachodniej ścianie Gaszerbruma IV w 1997 roku zespół koreański dokonał pierwszego pełnego przejścia zakończonego na głównym wierzchołku. Koreańczycy poprowadzili własną linię centralnym filarem, stosując styl oblężniczy, a trudności drogi określono jako 5.10 A3. Linia Kurtyki z 1985 roku nie została powtórzona. Francuska próba z 2012 roku zakończyła się po zejściu lawiny, a włoska próba z 2018 roku również została przerwana.
Piolet d’Or Carrière z 2016 roku objął całą jego działalność, od Dhaulagiri w 1980 roku po próby na grani Mazeno w latach dziewięćdziesiątych. Zostały po nim nowe drogi na Gaszerbrumie I, Gaszerbrumie II, Gaszerbrumie IV, Nameless Tower, Czo Oju i Sziszapangmie oraz trawers trzech wierzchołków Broad Peaku.
Czytaj też: Trudne góry nie są w Himalajach, Dlaczego polscy himalaiści wracają do Karakorum i Jerzy Kukuczka.