Wanda Rutkiewicz – Everest 1978, K2 1986 i wyprawy kobiece
Wanda Rutkiewicz weszła na osiem ośmiotysięczników, a jej wykaz otworzył Mount Everest zdobyty 16 października 1978 roku. Była trzecią kobietą w historii na jego szczycie, pierwszą Europejką i pierwszą osobą z Polski. W 1986 roku jako pierwsza kobieta oraz pierwsza osoba z Polski zdobyła K2, wchodząc bez dodatkowego tlenu. Jej działalność górska obejmowała także pierwsze wejście na Gaszerbrum III, kobiece przejścia w Alpach i wyprawy w Hindukusz. Ostatnią próbę szczytową podjęła w maju 1992 roku na Kangczendzondze, gdzie zaginęła powyżej 8200 m.
Skąd wyszła: młodość, klub, pierwsze góry
Wanda Rutkiewicz urodziła się 4 lutego 1943 roku w Płungianach, dzisiejszym Plungė na Litwie. Po wojnie przyjechała jako repatriantka z rodzicami i bratem do Łańcuta, a następnie do Wrocławia. W 1965 roku ukończyła Wydział Łączności Politechniki Wrocławskiej, uzyskując dyplom magistra inżyniera elektronika. Należała do Klubu Wysokogórskiego Wrocław, a od 1973 roku do Klubu Wysokogórskiego Warszawa.
W 1968 roku dokonała pierwszego kobiecego przejścia wschodniego filara Trollryggenu w Norwegii. Cztery lata później weszła na Noszak w Hindukuszu, mierzący 7492 m, który był jej pierwszym siedmiotysięcznikiem. Od 19 do 22 sierpnia 1973 roku przeszła północny filar Eigeru w zespole złożonym wyłącznie z kobiet. Jej partnerkami na tej drodze były Danuta Gellner-Wach i Stefania Egierszdorff.
Główne dokonania
W 1975 roku Rutkiewicz uczestniczyła w pierwszym wejściu na Gaszerbrum III, mierzący 7946 m. Szczyt był wówczas najwyższym spośród niezdobytych. W 1978 roku należała do czteroosobowego zespołu, który dokonał pierwszego kobiecego zimowego przejścia północnej ściany Matterhornu. W tym samym roku przeniosła działalność na Mount Everest.
16 października 1978 roku weszła na Mount Everest jako trzecia kobieta w historii, pierwsza Europejka i pierwsza osoba z Polski. Działała w ramach francusko-niemieckiej wyprawy kierowanej przez Pierre’a Mazeauda i Karla Herrligkoffera. W 1979 roku Jan Paweł II powiedział do niej podczas spotkania: „Dobry Bóg tak chciał, abyśmy tego samego dnia zaszli tak wysoko.” Słowa odnosiły się do wejścia Rutkiewicz dokonanego w dniu wyboru Karola Wojtyły na papieża.
W 1985 roku Rutkiewicz weszła na Nanga Parbat, mierzący 8126 m, w pierwszym zespole kobiecym, który zdobył ten szczyt. Rok później osiągnęła wierzchołek K2 bez dodatkowego tlenu. Była pierwszą kobietą i pierwszą osobą z Polski na szczycie. Liliane Barrard i Maurice Barrard weszli około 30 minut po niej, a następnie zginęli podczas zejścia.
Kolejnym ośmiotysięcznikiem Rutkiewicz była Sziszapangma, mierząca 8027 m, zdobyta w 1987 roku. W 1989 roku weszła na Gaszerbrum II o wysokości 8035 m, a w 1990 roku na Gaszerbrum I, mierzący 8068 m. W 1990 roku ogłosiła projekt „Karawana do marzeń”, którego celem było zdobycie ośmiu pozostałych ośmiotysięczników w nieco ponad rok. W książce „Na jednej linie”, przygotowanej przy współpracy autorskiej Ewy Matuszewskiej, zapisała zdanie: „Bo tak naprawdę w górach nikt nikomu nie pomoże.”
Ostatnia wyprawa
W 1991 roku Rutkiewicz weszła na Czo Oju, mierzący 8201 m. W tym samym roku zdobyła Annapurnę o wysokości 8091 m. Annapurna była jej ósmym i ostatnim ośmiotysięcznikiem. W 1992 roku podjęła próbę wejścia na Kangczendzongę od strony północno-zachodniej ściany.
Do ataku szczytowego wyruszyła z obozu IV, położonego na wysokości 7950 m, razem z Carlosem Carsolio. Carsolio wszedł na szczyt samotnie, a podczas zejścia spotkał Rutkiewicz na wysokości około 8200-8300 m. Zdecydowała się tam na biwak bez sprzętu i zamierzała kontynuować wejście następnego dnia. Zaginęła podczas ataku szczytowego, a jej ciała nie odnaleziono. Jesienią 1996 roku została sądownie uznana za zmarłą z datą śmierci 13 maja 1992 roku.
Dziedzictwo w faktach
W dorobku Rutkiewicz pozostają pierwsze wejście na Gaszerbrum III, pierwsze kobiece zimowe przejście północnej ściany Matterhornu oraz pierwsze kobiece wejście na K2. Osobne miejsce zajmuje północny filar Eigeru, przebyty od 19 do 22 sierpnia 1973 roku z Danutą Gellner-Wach i Stefanią Egierszdorff.
Jej relacja książkowa „Na jednej linie”, przygotowana przy współpracy Ewy Matuszewskiej, ukazała się nakładem Wydawnictwa Iskry w Warszawie w 2010 roku. Wykaz jej wejść zamyka Annapurna z 1991 roku, a ostatnia próba na Kangczendzondze w maju 1992 roku pozostała bez szczytu.
Czytaj też: Anna Czerwińska, Jerzy Kukuczka i Czy potrzebujemy jeszcze wypraw narodowych.