Jerzy Kukuczka – czternaście ośmiotysięczników w niespełna osiem lat
Jerzy Kukuczka urodził się 24 marca 1948 roku w katowickich Bogucicach. W 1979 roku wszedł na Lhotse, swój pierwszy ośmiotysięcznik, a w 1987 roku zakończył zdobywanie Korony Himalajów i Karakorum. Zajął mu to niespełna osiem lat, podczas gdy Reinhold Messner skompletował czternaście najwyższych szczytów w ciągu 16 lat i czterech miesięcy. Kukuczka był drugim człowiekiem z takim dorobkiem, lecz większość swoich wejść przeprowadził zimą albo nowymi drogami. Zginął 24 października 1989 roku podczas próby wytyczenia nowej drogi na południowej ścianie Lhotse.
Skąd wyszedł: młodość, klub, pierwsze góry
Jerzy Kukuczka pochodził z Katowic, gdzie rozpoczął również działalność klubową. W 1965 roku został członkiem Harcerskiego Klubu Taternickiego im. gen. Mariusza Zaruskiego w Katowicach. Rok później wstąpił do Koła Katowickiego Klubu Wysokogórskiego i ukończył tatrzański kurs wspinaczkowy.
Koło Katowickie działało później jako Klub Wysokogórski Katowice i to z tym środowiskiem Kukuczka pozostał związany. Od kursu w 1966 roku do pierwszego ośmiotysięcznika minęło trzynaście lat.
Główne dokonania
Pierwszy ośmiotysięcznik Kukuczka zdobył w 1979 roku podczas wyprawy KW Gliwice. Wszedł wówczas na Lhotse drogą klasyczną i podczas wspinaczki nie korzystał z butli tlenowych. Był to jedyny z jego czternastu ośmiotysięczników zdobyty drogą klasyczną. Od 1980 roku kolejne ośmiotysięczniki zdobywał nowymi liniami albo w warunkach zimowych.
19 maja 1980 roku Kukuczka i Andrzej Czok weszli na Mount Everest nową drogą, filarem południowym. Działali w ramach wiosennej wyprawy narodowej kierowanej przez Andrzeja Zawadę. Filar znajdował się po nepalskiej, południowej stronie góry, tej samej, z której biegnie droga klasyczna przez Przełęcz Południową i grań południowo-wschodnią. Podczas tego wejścia Kukuczka częściowo korzystał z tlenu.
W 1981 roku wszedł na Makalu samotnie, bez tlenu i nową drogą. Wspinał się w stylu alpejskim, bez łańcucha obozów typowego dla dużych wypraw. Było to pierwsze solowe wejście na ośmiotysięcznik położony w Nepalu. W jednym przejściu połączyły się trzy elementy później powtarzające się w jego dorobku: nowa droga, brak dodatkowego tlenu i ograniczony skład zespołu.
W 1985 roku Kukuczka uczestniczył w pierwszym zimowym wejściu na Dhaulagiri. Po 25 dniach, 15 lutego 1985 roku, stanął zimą na Czo Oju razem z Zygmuntem Andrzejem Heinrichem. Został jedynym człowiekiem, który zdobył dwa ośmiotysięczniki podczas jednej zimy.
Rok 1986 rozpoczął się pierwszym zimowym wejściem na Kanczendzongę, dokonanym bez użycia dodatkowego tlenu. Tego samego dnia w obozie III zmarł Andrzej Czok, partner Kukuczki z wejścia na Mount Everest w 1980 roku. Wyprawa na trzeci szczyt świata przyniosła więc wejście zimowe, ale również śmierć jednego z jej uczestników.
W tym samym 1986 roku Kukuczka wytyczył nową drogę środkowym filarem południowej ściany K2. Linia otrzymała nazwę „Polish Line”. Wspinali się w stylu alpejskim i bez dodatkowego tlenu, a Tadeusz Piotrowski zginął podczas zejścia. Droga nie została powtórzona do dziś.
W 1987 roku Kukuczka wszedł zimą na Annapurnę I. Było to pierwsze wejście zimowe na ten szczyt, przeprowadzone od północy i bez dodatkowego tlenu. Następnie skierował się na Sziszapangmę, gdzie wszedł nową drogą zachodnią granią. Także tam działał w stylu alpejskim i bez tlenu.
Wejście na Sziszapangmę w 1987 roku zakończyło zdobywanie przez niego Korony Himalajów i Karakorum. Kukuczka został drugim człowiekiem, po Reinholdzie Messnerze, który wszedł na wszystkie czternaście ośmiotysięczników. Messner potrzebował na to 16 lat i czterech miesięcy, Kukuczka zaś niespełna osiem lat. Po zakończeniu tego cyklu Messner przesłał mu telegram ze słowami: „You are not second, you are great.”
W 1988 roku Kukuczka przyjął Srebrny Medal Orderu Olimpijskiego, ponieważ we wspinaniu widział również wartości sportowe. W uzasadnieniu tej decyzji mówił: „W alpinizmie, jak w szachach […] jest miejsce na swego rodzaju twórczość i sportową rywalizację. Gdyby jej zabrakło, być może nigdy bym się nie wspinał.” Messner, któremu przyznano medal razem z Kukuczką, odmówił jego przyjęcia.
W filmie „Wysoko czuję się lepiej” w reżyserii Mirosława Gronowskiego, zrealizowanym przez MVM w 1989 roku, Kukuczka odniósł się do medialnego opowiadania o własnych emocjach. Powiedział: „I rzeczywiście ja sprzedaję siebie. Ja sprzedaję moje uczucia. Ja jestem zmuszany do tego, żeby powiedzieć, co ja czuję. Ja nie chcę tego robić”. Wypowiedź pochodziła z ostatniego roku jego życia, już po zdobyciu czternastu ośmiotysięczników i przyjęciu medalu olimpijskiego.
Ostatnia wyprawa
W 1989 roku Kukuczka wrócił na Lhotse, od którego dziesięć lat wcześniej rozpoczął listę swoich ośmiotysięczników. Celem wyprawy Śląskiej Grupy Himalajskiej była nowa droga przez niezdobytą wówczas południową ścianę. W ataku szczytowym działał z Ryszardem Pawłowskim. Prowadził na wysokości około 8200-8300 m, tuż pod granią szczytową.
Jerzy Kukuczka zginął 24 października 1989 roku na południowej ścianie Lhotse. Podczas prowadzenia odpadł, a używana lina o średnicy sześciu milimetrów pękła. Spadł około 2000 m. Jego ciała nie odnaleziono, a próba przejścia południowej ściany nie zakończyła się wejściem na szczyt.
Dziedzictwo w faktach
Dorobek Kukuczki obejmuje czternaście ośmiotysięczników zdobytych między 1979 a 1987 rokiem. Lhotse osiągnął drogą klasyczną, natomiast od wejścia na Mount Everest w 1980 roku wspinał się na najwyższe szczyty zimą albo nowymi drogami. Na Evereście poprowadził filar południowy, a na K2 pozostawił niepowtórzoną „Polish Line”. W jego wykazie znalazły się również pierwsze wejścia zimowe na Dhaulagiri, Kanczendzongę i Annapurnę I.
Słowa z telegramu Messnera znalazły polski odpowiednik w tytule biografii „Nie jesteś drugi, jesteś wielki”, wydanej w 2021 roku przez Fundację Wielki Człowiek. Dokumentem pozostaje również film „Wysoko czuję się lepiej” z 1989 roku, zawierający wypowiedź samego Kukuczki. Srebrny Medal Orderu Olimpijskiego z 1988 roku wiąże jego osiągnięcia z przyjętym przez niego rozumieniem alpinizmu jako dziedziny obejmującej twórczość i sportową rywalizację.
W niespełna osiem lat Jerzy Kukuczka zdobył wszystkie czternaście ośmiotysięczników jako drugi człowiek w historii. Jego wykaz obejmuje wejścia bez dodatkowego tlenu, przejścia w stylu alpejskim, nowe drogi oraz pierwsze wejścia zimowe. Ostatnią wyprawę zakończyła śmierć na Lhotse, szczycie, od którego w 1979 roku rozpoczął swoją drogę przez Himalaje i Karakorum.
Czytaj też: Tadeusz Piotrowski, Andrzej Czok i Ryszard Pawłowski.