Krzysztof Wielicki – trzy pierwsze wejścia zimowe na ośmiotysięczniki
Krzysztof Wielicki jako pierwszy człowiek wszedł zimą na ośmiotysięcznik. 17 lutego 1980 roku stanął na Mount Evereście podczas wyprawy Polskiego Związku Alpinizmu kierowanej przez Andrzeja Zawadę. Później zdobył trzy ośmiotysięczniki zimą, wytyczał nowe drogi, dokonywał wejść samotnych i zamknął Koronę Himalajów i Karakorum jako piąty człowiek na świecie. Po zakończeniu własnego cyklu czternastu szczytów kierował wyprawami zimowymi na Broad Peak, Nanga Parbat i K2. Jego działalność obejmuje okres od pierwszych wspinaczek w Sokolikach w 1970 roku po kierowanie Narodową Zimową Wyprawą na K2 w sezonie 2017/2018.
Skąd wyszedł: młodość, klub, pierwsze góry
Krzysztof Wielicki urodził się 5 stycznia 1950 roku w Szklarce Przygodzickiej w Wielkopolsce. Studiował na Politechnice Wrocławskiej i uzyskał wykształcenie inżyniera elektronika. Wspinać zaczął się w maju 1970 roku w Sokolikach w Rudawach Janowickich. Jego początki nie były więc związane z Tatrami w latach sześćdziesiątych, lecz ze skałami położonymi w pobliżu Jeleniej Góry.
Wielicki należał do Klubu Wysokogórskiego Wrocław, określanego również jako Wrocławski Klub Wysokogórski. Do tego samego klubu należeli między innymi Wanda Rutkiewicz, Wojciech Kurtyka, Aleksander Lwow i Janusz Kuliś. Klub stanowił organizacyjne zaplecze jego pierwszego okresu działalności górskiej.
Przełom nastąpił w 1980 roku podczas polskiej wyprawy zimowej na Mount Everest, prowadzonej przez Andrzeja Zawadę. Atak szczytowy rozpoczął się z obozu IV na Przełęczy Południowej, położonej na wysokości około 7900 m. Wspinacze zabrali po jednej butli tlenu, który skończył się na Wierzchołku Południowym, a dalszą część drogi pokonali bez niego. Wielicki podał w swojej relacji: „Na szczycie stanęliśmy o godzinie 14,25.” Inne źródła wskazują godzinę 14:30 czasu nepalskiego.
Wejście z 17 lutego 1980 roku było pierwszym zimowym zdobyciem Mount Everestu oraz pierwszym zimowym wejściem na jakikolwiek ośmiotysięcznik. Trójka uczestników dotarła na Przełęcz Południową 11 lutego, a właściwy atak przeprowadzono sześć dni później. W tabelach zdobywców Korony Himalajów i Karakorum Everest pozostaje jedynym ośmiotysięcznikiem Wielickiego zaliczanym jako wejście z użyciem dodatkowego tlenu.
Główne dokonania
W 1984 roku Wielicki wszedł samotnie na Broad Peak i wrócił do bazy w ciągu jednego dnia. Cała akcja trwała według różnych zestawień 21,5 albo 22 godziny. Było to pierwsze w historii wejście na ośmiotysięcznik połączone z powrotem do bazy w takim czasie. We własnej relacji z 14 lipca 1984 roku Wielicki napisał: „Media na całym świecie odnotowały moje wejście jako wyjątkowy wyczyn – pierwsze w historii wejście na ośmiotysięcznik w jeden dzień.”
Jesienią tego samego roku uczestniczył w wyprawie na Manaslu kierowanej przez Janusza Kulisia. Zespół poprowadził nową drogę południową granią. Na szczycie stanął razem z Aleksandrem Lwowem.
W 1986 roku Wielicki uczestniczył w zimowej wyprawie na Kanczendzongę, którą kierował Andrzej Machnik. Zdobycie szczytu było pierwszym wejściem zimowym na ten ośmiotysięcznik i drugim takim osiągnięciem Wielickiego. Tego samego dnia z powodu obrzęku płuc zmarł Andrzej Czok.
31 sierpnia 1988 roku Wielicki uległ wypadkowi na Bhagirathi II. Uraz barku i kręgosłupa wymagał używania gorsetu ortopedycznego, w którym kilka miesięcy później wspinał się na Lhotse. W relacji z tego wejścia zapisał: „Po wypadku na Bhagirati II w dniu 31 sierpnia 1988 roku, w którym ucierpiał mój bark i kręgosłup (od tego czasu jestem niższy o centymetr), musiałem nosić gumowy gorset z metalowymi usztywniaczami.”
Na Lhotse działał w ramach wyprawy belgijskiej kierowanej przez Hermana Detienne’a. Do zespołu zaproszono również Andrzeja Zawadę oraz dwóch innych polskich wspinaczy. Wielicki wyruszył 31 grudnia 1988 roku z obozu III o godzinie 4:20, nie zakładając obozu IV. Drogą normalną dotarł samotnie na szczyt, dokonując pierwszego zimowego wejścia na Lhotse.
Lhotse było trzecim ośmiotysięcznikiem zdobytym przez Wielickiego po raz pierwszy zimą. Wcześniej wszedł w tym stylu na Mount Everest w 1980 roku i Kanczendzongę w 1986 roku. Jerzy Kukuczka również miał wtedy trzy zimowe pierwsze wejścia: na Dhaulagiri w 1985 roku, Kanczendzongę w 1986 roku i Annapurnę w 1987 roku.
W 1990 roku Wielicki działał samotnie na Dhaulagiri. Wszedł środkiem wschodniej ściany, wytyczając nową drogę lub nowy wariant. Trzy lata później przeprowadził kolejną samotną akcję na Sziszapangmie. Nową drogę na południowej ścianie pokonał w około 20 godzin z bazy, choć inne zestawienie podaje 24 godziny.
W 1996 roku wszedł na K2 drogą japońską, prowadzącą filarem północnym. W tym samym roku zdobył samotnie Nanga Parbat drogą Kinshofera. Wejście na Nanga Parbat zamknęło jego Koronę Himalajów i Karakorum, realizowaną od 1980 do 1996 roku. Wielicki został piątym człowiekiem na świecie, który zdobył wszystkie czternaście ośmiotysięczników.
Spośród czternastu szczytów trzynaście zdobył bez dodatkowego tlenu. Jedynym wyjątkiem był Mount Everest w 1980 roku, gdzie zespół szczytowy korzystał z ograniczonej ilości tlenu do Wierzchołka Południowego. W dorobku Wielickiego znalazły się wejścia zimowe, nowe drogi oraz szybkie przejścia samotne, w tym Broad Peak w 1984 roku i Sziszapangma w 1993 roku.
Ostatnie lata
Po ukończeniu Korony Himalajów i Karakorum Wielicki kierował wyprawami zimowymi. W sezonie 2002/2003 prowadził wyprawę Netia K2, podczas której osiągnięto wysokość 7650 m. W sezonie 2006/2007 kierował wyprawą na Nanga Parbat, zakończoną na wysokości 7000 m. Obie próby nie przyniosły wejścia na szczyt.
W 2013 roku Wielicki stanął na czele wyprawy, która dokonała pierwszego zimowego wejścia na Broad Peak. Na wierzchołek weszło czterech uczestników zespołu. Wyprawę przeprowadzono w ramach programu Polski Himalaizm Zimowy 2010-2015, którego twórcą i szefem był Artur Hajzer. Wielicki odpowiadał za kierowanie zespołem działającym w górach.
Kolejnym przedsięwzięciem była Narodowa Zimowa Wyprawa na K2 2017/2018, realizowana w programie Polski Himalaizm Zimowy 2016-2020 imienia Artura Hajzera. Wylot nastąpił 29 grudnia 2017 roku. Na starcie było trzynastu himalaistów, a pełna lista wyprawy obejmowała siedemnaście nazwisk. Funkcję kierownika wyprawy pełnił Wielicki, natomiast kierownikiem sportowym był Janusz Gołąb.
Najwyższy punkt osiągnięty podczas tej wyprawy znajdował się na wysokości 7600 m. Denis Urubko dotarł tam 26 lutego 2018 roku. W trakcie działań na K2 Adam Bielecki i Urubko uczestniczyli w akcji ratunkowej na Nanga Parbat, gdzie udzielili pomocy Élisabeth Revol. Wyprawę zakończono na początku marca 2018 roku bez wejścia na szczyt.
Zimowe wejście na K2 nastąpiło 16 stycznia 2021 roku. Szczyt zdobył dziesięcioosobowy zespół złożony w całości z Nepalczyków, wśród nich Nirmal Purja, Mingma Gyalje Sherpa i Mingma David Sherpa.
Dziedzictwo w faktach
Wielicki otrzymał Lowell Thomas Award przyznawaną przez The Explorers Club w 2001 roku. W 2018 roku został wspólnie z Reinholdem Messnerem laureatem Nagrody Księżnej Asturii w dziedzinie sportu. Rok później przyznano mu Piolet d’Or Carrière, czyli Złoty Czekan za całokształt działalności górskiej.
Krzysztof Wielicki pozostaje pierwszym w historii zimowym zdobywcą ośmiotysięcznika oraz jednym z dwóch Polaków z trzema zimowymi pierwszymi wejściami. Trzy takie wejścia ma na koncie również Jerzy Kukuczka, a cztery Simone Moro: Sziszapangma w 2005 roku, Makalu w 2009, Gaszerbrum II w 2011 i Nanga Parbat w 2016.
Jego działalność po 1996 roku była związana z przekazywaniem doświadczenia zespołom podejmującym zimowe próby na ośmiotysięcznikach. Kierował wyprawą zakończoną pierwszym zimowym wejściem na Broad Peak w 2013 roku oraz Narodową Zimową Wyprawą na K2 w sezonie 2017/2018. Te funkcje połączyły jego własny dorobek z działaniami następnego pokolenia polskich himalaistów.
Od pierwszych wspinaczek w Sokolikach w maju 1970 roku do ukończenia Korony Himalajów i Karakorum minęło 26 lat. Wielicki zdobył wszystkie czternaście ośmiotysięczników, trzynaście bez dodatkowego tlenu, a na trzech dokonał pierwszych wejść zimowych. Jego późniejsza działalność wyprawowa obejmowała kierowanie zespołami na K2, Nanga Parbat i Broad Peak.
Czytaj też: Andrzej Zawada, Jerzy Kukuczka i Aklimatyzacja pod K2.