Andrzej Zawada – człowiek, który otworzył zimowy himalaizm

Andrzej Zawada, urodzony 16 lipca 1928 roku w Olsztynie, kierował wyprawami, które dokonały pierwszych zimowych wejść na Mount Everest, Czo Oju i Lhotse. Sam uczestniczył w pierwszym wejściu na Kunyang Chhish w 1971 roku, a zimą 1974 roku osiągnął około 8250 m na stokach Lhotse. Łączył działalność górską z pracą inżyniera sejsmologa w Instytucie Geofizyki Polskiej Akademii Nauk. Wyprawy prowadzone przez niego obejmowały Karakorum, Himalaje i Hindukusz, a ich uczestnikami byli między innymi Leszek Cichy, Krzysztof Wielicki, Maciej Berbeka, Zygmunt Andrzej Heinrich i Jerzy Kukuczka. Zawada zmarł 21 sierpnia 2000 roku w Warszawie.

Skąd wyszedł: młodość, klub, pierwsze góry

Andrzej Zawada urodził się 16 lipca 1928 roku w Olsztynie. Studiował fizykę i geofizykę we Wrocławiu oraz w Warszawie. Z wykształcenia był inżynierem sejsmologiem, a od 1955 roku pracował w Instytucie Geofizyki Polskiej Akademii Nauk. Z instytucją tą pozostawał zawodowo związany do 1993 roku. Warszawa była miejscem jego wieloletniej pracy, a później także śmierci.

Możliwość wyjazdu w góry poza granicami kraju uzyskał po trzydziestce. W wywiadzie Janusza Kaszy, którego fragment zamieszczono na stronie Wikicytatów, Zawada mówił o ograniczeniach paszportowych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej: „Stalinizm zabrał mi najpiękniejsze chwile życia. Pierwszy raz paszport otrzymałem w wieku 30 lat…”. Pierwszy paszport otworzył mu drogę w góry wyższe niż Tatry, choć na duży sukces szczytowy czekał do 1971 roku.

Zawada został honorowym członkiem brytyjskiego Alpine Club, francuskiego Groupe de Haute Montagne oraz działającego w Stanach Zjednoczonych The Explorers Club. Te trzy członkostwa łączyły go z organizacjami skupiającymi alpinistów i podróżników poza Polską. Jego działalność wyprawowa rozwijała się równolegle z pracą naukową w Warszawie, prowadzoną przez 38 lat.

Główne dokonania

W 1971 roku Zawada kierował pierwszą powojenną polską wyprawą w Karakorum. Jej celem był Kunyang Chhish o wysokości 7852 m, wówczas szczyt jeszcze niezdobyty. Podczas działalności górskiej zginął Jan Franczuk. Wpadł do szczeliny lodowej 10 m od namiotu, gdy załamał się pod nim most śnieżny. Wyprawa kontynuowała działalność, a 26 sierpnia 1971 roku na wierzchołku stanęli Zygmunt Andrzej Heinrich, Jan Stryczyński, Ryszard Szafirski i Andrzej Zawada. Było to pierwsze wejście na Kunyang Chhish w historii, a zarazem jedyne wielkie wejście szczytowe w jego własnym wykazie.

Dwa lata później działalność Zawady skoncentrowała się na wspinaniu zimowym. W 1973 roku wszedł razem z Tadeuszem Piotrowskim na Noszak w Hindukuszu. Szczyt ma 7492 m, a ich wejście było pierwszym zimowym zdobyciem tego siedmiotysięcznika. Następnym celem stało się Lhotse. W 1974 roku Zawada dotarł zimą na jego stokach do wysokości około 8250 m. Do wierzchołka brakowało 250 m. Osiągnięta wysokość oznaczała pierwsze zimowe przekroczenie bariery 8000 m przez człowieka.

Kolejny etap rozpoczął się od wyprawy na Mount Everest. Zawada kierował zespołem, którego celem było wejście zimowe na najwyższy szczyt świata. 17 lutego 1980 roku na wierzchołku stanęli Leszek Cichy i Krzysztof Wielicki. Było to pierwsze zimowe wejście na Mount Everest oraz pierwsze w historii zdobycie jakiegokolwiek ośmiotysięcznika zimą. Wejście to otworzyło serię pierwszych zimowych wejść na ośmiotysięczniki.

Na przełomie 1984 i 1985 roku Zawada prowadził polsko-kanadyjską wyprawę na Czo Oju. 12 lutego 1985 roku Maciej Berbeka i Maciej Pawlikowski dokonali pierwszego zimowego wejścia na ten ośmiotysięcznik. Trzy dni później na szczyt weszli Zygmunt Andrzej Heinrich i Jerzy Kukuczka. Czo Oju było drugim ośmiotysięcznikiem zdobytym zimą przez wyprawę pod jego kierownictwem.

Na przełomie 1987 i 1988 roku Zawada poprowadził pierwszą w historii zimową wyprawę na K2. Miała ona skład polsko-brytyjsko-kanadyjski. Szczytu nie osiągnięto, lecz 6 marca 1988 roku Maciej Berbeka, działający w zespole z Aleksandrem Lwowem, dotarł do Rocky Summit, przedwierzchołka Broad Peaku. Ustanowił w ten sposób zimowy rekord wysokości w Karakorum. Wyprawa na K2 była pierwszą próbą przeprowadzenia zimowej działalności na tej górze.

Jeszcze w 1988 roku Zawada kierował wyprawą na Lhotse. 31 grudnia Krzysztof Wielicki wszedł samotnie na szczyt, dokonując pierwszego zimowego wejścia. Wspinał się w gorsecie ortopedycznym. Po Mount Evereście i Czo Oju Lhotse było trzecim ośmiotysięcznikiem zdobytym po raz pierwszy zimą przez wyprawę pod jego kierownictwem.