Andrzej Czok – od zimowego Eigeru po nową drogę na Evereście
Andrzej Czok był wspinaczem związanym z Klubem Wysokogórskim Gliwice, uczestnikiem polskich wypraw w Karakorum i Himalaje oraz zdobywcą czterech ośmiotysięczników. Urodził się 11 listopada 1948 roku w Zabrzu. W 1979 roku wszedł bez tlenu na Lhotse, a rok później wraz z Jerzym Kukuczką poprowadził końcowy odcinek nowej drogi na Mount Everest. W jego dorobku znalazły się nowa droga filarem południowym Everestu z 1980 roku oraz pierwsze zimowe wejście na Dhaulagiri z 1985 roku. Zmarł 11 stycznia 1986 roku podczas polskiej wyprawy zimowej na Kanczendzongę, po wycofaniu się z obozu IV.
Skąd wyszedł: młodość, klub, pierwsze góry
Andrzej Czok przyszedł na świat 11 listopada 1948 roku w Zabrzu. Pod koniec lat sześćdziesiątych trafił do Klubu Wysokogórskiego Gliwice, gdzie poznał Zdzisława Kirkina-Dziędzielewicza i zaczął się wspinać w Tatrach. Z gliwickim klubem pozostawał związany także w okresie późniejszych wypraw na Lhotse i Makalu.
W 1976 roku uczestniczył w pierwszej polskiej wyprawie na K2, kierowanej przez Janusza Kurczaba. Zespół działał na nowej drodze północno-wschodnią granią i dotarł do wysokości 8000 m. W 1978 roku Czok przeszedł zimą północną ścianę Eigeru w cztery dni oraz wytyczył nową drogę na Finsteraarhornie. W tym samym roku działał w Pamirze, gdzie zdobył Szczyt Korżeniewskiej, a wejście na Pik Kommunizmu ukończył w ciągu trzech dni.
Główne dokonania
Pierwszym ośmiotysięcznikiem Czoka było Lhotse, zdobyte w 1979 roku bez użycia dodatkowego tlenu. Wyprawę zorganizował Klub Wysokogórski Gliwice, a kierował nią Adam Bilczewski. Kierownik wyprawy opisał pracę Czoka na drodze do kolejnych obozów w wypowiedzi dla „Taternika”, przytoczonej później w sylwetce Łukasza Zioły: „zawsze wyprzedzał nas na dojściu do wysokich obozów, odgarniał je ze śniegu, gotował herbatę z którą na nas czekał”.
Wiosną 1980 roku Czok uczestniczył w narodowej wyprawie na Mount Everest prowadzonej przez Andrzeja Zawadę. 19 maja 1980 roku Andrzej Czok i Jerzy Kukuczka weszli na szczyt nową drogą, wytyczoną filarem południowym. Trzy miesiące wcześniej, 17 lutego 1980 roku, ten sam szczyt zdobyli zimą Leszek Cichy i Krzysztof Wielicki, podczas osobnej wyprawy.
Kolejny ośmiotysięcznik Czok zdobył w 1982 roku. Podczas wyprawy Klubu Wysokogórskiego Gliwice na Makalu wszedł samotnie na szczyt zachodnią ścianą. W trakcie tej wyprawy zginął Tadeusz Szulc. Po wycofaniu się Machnika i Skorka Czok podjął decyzję o samotnym ataku, którą opisał słowami przytoczonymi przez Łukasza Ziołę za serwisem drytooling.com.pl: „Miałem zgodę kierownika, który ufał w moje doświadczenie i zdolność oceny sytuacji. Długo biłem się z myślami czy nie popełniam błędu, czy aby nie przeszarżuję”.
W 1983 roku działał w Garhwalu w zespole polsko-norweskim. Celem wspinaczy był Thalay Sagar. Zespół dokonał pierwszego wejścia północno-wschodnim filarem.
Ostatnia wyprawa
21 stycznia 1985 roku Andrzej Czok dokonał pierwszego zimowego wejścia na Dhaulagiri bez użycia dodatkowego tlenu. Podczas zejścia biwakował na wysokości 7800 m. Wyprawa zakończyła się poważnymi odmrożeniami i utratą części pięciu palców u stóp. Rok później Czok wziął udział w polskiej wyprawie zimowej na Kanczendzongę, kierowanej przez Andrzeja Machnika.
Czok szedł do obozu IV razem z Jerzym Kukuczką, Krzysztofem Wielickim i Krzysztofem Piaseckim. Dotarł tam wyczerpany i kaszlący, po czym zdecydował się schodzić z Piaseckim, podczas gdy Kukuczka i Wielicki ruszyli na szczyt. W sprowadzaniu Czoka do obozu III pomagał między innymi Artur Hajzer. Czok zmarł na obrzęk płuc w nocy 11 stycznia 1986 roku w obozie III. Tego samego dnia Kukuczka i Wielicki dokonali pierwszego zimowego wejścia na Kanczendzongę. Czoka pochowano w szczelinie lodowej na wysokości 7400 m.
Dziedzictwo w faktach
Czok wspinał się w Tatrach, Alpach, Pamirze, Andach, Karakorum, Garhwalu i Himalajach. W 1975 roku zdobył Szczyt Lenina, a trzy lata później Szczyt Korżeniewskiej i Pik Kommunizmu. W 1976 roku uczestniczył w próbie wytyczenia nowej drogi na K2, natomiast w 1981 roku działał w Andach. Wyprawy na Lhotse w 1979 roku i Makalu w 1982 roku organizował Klub Wysokogórski Gliwice.
Andrzej Czok pozostaje współautorem nowej drogi na Mount Everest filarem południowym z 1980 roku oraz uczestnikiem pierwszego zimowego wejścia na Dhaulagiri z 1985 roku. Jego wejście na Everest odbyło się 19 maja 1980 roku podczas wyprawy wiosennej Andrzeja Zawady, wspólnie z Jerzym Kukuczką. Ostatnią wyprawę zakończył po wycofaniu się z obozu IV na Kanczendzondze, przed atakiem szczytowym Kukuczki i Wielickiego.
Czytaj też: Jerzy Kukuczka, Krzysztof Wielicki i Janusz Skorek.