Eugeniusz Chrobak – Kangczendzonga Południowa i Everest 1989
Eugeniusz Chrobak był kierownikiem wyprawy, podczas której 24 maja 1989 roku wszedł z Andrzejem Marciniakiem na Mount Everest zachodnią granią. Wcześniej uczestniczył w narodowej wyprawie na K2, dokonał pierwszego wejścia na Kangczendzongę Południową i kierował próbą wytyczenia nowej drogi na południowej ścianie Dhaulagiri. Jego działalność górska trwała od końca lat 50. i obejmowała wspinaczki w Pamirze, Karakorum oraz Himalajach. Zginął trzy dni po wejściu na szczyt, w lawinie, która zeszła w kuluarze na stokach Khumbutse, cztery dni przed pięćdziesiątymi urodzinami.
Skąd wyszedł: młodość, klub, pierwsze góry
Eugeniusz Chrobak urodził się 1 czerwca 1939 roku w Bielsku, dzisiejszym Bielsku-Białej. Z miejscowym Klubem Wysokogórskim związał się w 1958 roku i tam zaczął się wspinać, jeszcze przed studiami w Gliwicach.
W 1962 roku rozpoczął studia na Politechnice w Gliwicach i przeszedł do tamtejszego Klubu Wysokogórskiego, z którym wyjeżdżał przez kolejne lata. W 1980 roku przeniósł się do Krakowa.
Pierwszym siedmiotysięcznikiem w wykazie wejść Chrobaka był Pik Lenina w Pamirze. Wszedł na niego w 1967 roku, dziewięć lat po pierwszych wspinaczkach w Bielsku. Kolejne wyprawy prowadziły już na ośmiotysięczniki Karakorum i Himalajów.
Główne dokonania
W 1976 roku Eugeniusz Chrobak uczestniczył w narodowej wyprawie na K2, kierowanej przez Janusza Kurczaba. Celem zespołu była północno-wschodnia grań drugiego pod względem wysokości szczytu świata. Chrobak wspinał się tam z Wojciechem Wróżem, a obaj prowadzili drogę do wysokości 8400 m. Wyprawa nie zakończyła się wejściem na wierzchołek, choć obaj dotarli niespełna dwieście metrów poniżej wysokości szczytu.
Dwa lata później Chrobak znalazł się w składzie wyprawy Piotra Młoteckiego na Kangczendzongę. Jej celem była Kangczendzonga Południowa o wysokości 8476 m. W 1978 roku dokonano pierwszego wejścia na ten wierzchołek. Było to pierwsze wejście Chrobaka na szczyt przekraczający wysokość 8000 m.
W 1986 roku Chrobak kierował jesienną wyprawą na południową ścianę Dhaulagiri. Zespół poprowadził nową drogę lewą częścią ściany i osiągnął grań na wysokości 7500 m. Wierzchołek Dhaulagiri nie został podczas tej wyprawy zdobyty. Przejście zakończyło się więc na grani, poniżej głównego szczytu.
Tadeusz Łaukajtys we wspomnieniu przytoczonym w maju 2019 roku w biogramie Chrobaka autorstwa Ludwika Wilczyńskiego napisał: „Mój rówieśnik, Geniu Chrobak, był najlepszym wspinaczem, jakiego spotkałem.”
Wojciech Kurtyka w ocenie przytoczonej w tym samym biogramie Ludwika Wilczyńskiego mówił o wyborach stojących za tymi przedsięwzięciami: „Jego wybory wspinaczkowe dyktowane były szczerą potrzebą wewnętrzną, być może nawet pewnego rodzaju przymusem wewnętrznym.” W kolejnych latach Chrobak podejmował zadania obejmujące prowadzenie dróg i kierowanie całymi wyprawami. W 1989 roku objął kierownictwo wyprawy na Mount Everest, której celem była zachodnia grań.
Ostatnia wyprawa
W 1989 roku Eugeniusz Chrobak kierował wyprawą na Mount Everest. 24 maja o godz. 20 osiągnął szczyt razem z Andrzejem Marciniakiem, kończąc wejście zachodnią granią. Było to udane wejście na wierzchołek, po którym zespół rozpoczął powrót przez przełęcz Lho La.
27 maja sześcioosobowa grupa schodziła z Lho La. Oprócz Chrobaka i Marciniaka szli w niej Zygmunt Andrzej Heinrich, Mirosław Dąsal, Mirosław Gardzielewski i Wacław Otręba, którzy przyszli z pomocą zespołowi szczytowemu. Około godz. 13, w kuluarze na stokach Khumbutse, wspinaczy zniosła lawina. Dąsal, Gardzielewski i Otręba zginęli na miejscu, Heinrich pół godziny później.
Chrobak doznał złamania nogi i był w szoku. Zmarł rankiem 28 maja 1989 roku w obozie I na Lho La, położonym na wysokości 5850 m. Z sześcioosobowej grupy przeżył Andrzej Marciniak. Eugeniusz Chrobak miał 49 lat i zmarł cztery dni przed 50. urodzinami.
Dziedzictwo w faktach
19 maja 1980 roku Andrzej Czok i Jerzy Kukuczka wytyczyli nową drogę filarem południowym, korzystając częściowo ze wspomagania tlenem. Dziewięć lat później Chrobak i Andrzej Marciniak weszli na Everest zachodnią granią.
Tragedia wydarzyła się podczas powrotu do bazy, trzy dni po zdobyciu szczytu. Lawina zeszła w kuluarze na stokach Khumbutse, poniżej przełęczy Lho La o wysokości 6026 m.
W wykazie dokonań Eugeniusza Chrobaka pozostały Pik Lenina z 1967 roku, północno-wschodnia grań K2 doprowadzona w 1976 roku do 8400 m, pierwsze wejście na Kangczendzongę Południową w 1978 roku oraz nowa droga na Dhaulagiri doprowadzona w 1986 roku do grani na wysokości 7500 m. Ostatnim osiągnięciem było wejście zachodnią granią na Mount Everest w 1989 roku. Chronologię jego działalności zamyka zdobycie najwyższego szczytu świata i śmierć podczas zejścia z Lho La.
Czytaj też: Zygmunt Andrzej Heinrich, Wojciech Wróż i Andrzej Zawada.