Schronisko PTTK na Turbaczu — serce Gorców

Turbacz jest szczytem, który mieszkańcy Nowego Targu i okolic traktują niemal jak własny ogród — znajomy, dostępny przez okrągły rok, wystarczająco wysoki, żeby miał widoki, wystarczająco spokojny, żeby miał atmosferę. Schronisko PTTK stoi na wierzchołku od lat pięćdziesiątych, choć historia turystycznego zagospodarowania Turbacza jest starsza. Drewniana bryła otoczona świerkami, w środku pokolenia turystów krakowskich i nowotarskich wracających po raz dziesiąty lub dwudziesty — i za każdym razem z tym samym poczuciem, że na Turbaczu czas płynie spokojniej niż w dolinie.

Lokalizacja i historia

Turbacz leży na wysokości 1310 m n.p.m. i jest najwyższym szczytem Gorców — pasma górskiego zamkniętego między dolinami Raby, Dunajca i Ochotnicy. Grzbiet masywu przebiega ze wschodu na zachód, a Turbacz stanowi jego centralny i zarazem najwyższy węzeł. Wokół szczytu rozchodzą się promieniście długie ramiona dolnych grzbietów, którymi biegną szlaki do Nowego Targu, Ochotnicy, Rabki i Lubomierza. To geograficzne centrum daje schronisku wyjątkową pozycję: jest tu punkt, gdzie różne grupy turystów przecinają się nieuchronnie.

Pierwsze schronienie turystyczne w okolicach Turbacza istniało przed II wojną światową. Obiekt z okresu międzywojennego spłonął w czasie działań wojennych lub bezpośrednio po nich — szczegóły nie są jednoznacznie udokumentowane. W latach pięćdziesiątych PTTK wybudowało nowe schronisko, które z modyfikacjami i rozbudowami przetrwało do dziś. Drewniana bryła, choć wielokrotnie remontowana, zachowuje swój pierwotny charakter — niski, poziomy budynek z szerokim okapem dachu, wtopiony w linię lasu świerkowego.

W bezpośrednim sąsiedztwie schroniska PTTK stoi chata studencka SKPB Kraków — obiekt Studenckiego Koła Przewodników Beskidzkich, który ma odrębną historię, charakter i bazę noclegową. Te dwa schroniska, stojące niemal obok siebie, tworzą razem węzeł turystyczny o sporej przepustowości. Wieczorami można przy odrobinie szczęścia trafić na rozmowę przewodnicką przy ognisku przy chacie SKPB — a to z reguły ciekawsza historia niż ta zamieszczona w jakimkolwiek przewodniku.

Przez lata osiemdziesiąte i dziewięćdziesiąte, gdy wielka klęska kornika drukarza przetaczała się przez polskie Beskidy, okolice Turbacza również utraciły znaczną część świerczyn. Widok martwych, szarych pni stojących rzędami na zboczach przez dwie dekady definiował estetykę szczytu. Las wraca powoli — naturalne odnowienie idzie tu wolniej niż w Beskidzie Śląskim, ze względu na wyższy opad i chłodniejszy mikroklimat, ale brzoza, jodła i świerk wchodzą na stare przylęki, zmieniając perspektywę z każdą kolejną dekadą.

Jak dojść

• Z Koninek (parking przy wjeździe) zielonym szlakiem przez Hali Turbacz — ok. 2–2,5 h; najkrótsza i najpopularniejsza trasa z kierunku Nowego Targu; przez starą buczynę i hale pasterskie
• Z Rabki-Zdrój przez grzbiet Gorców czerwonym szlakiem GSB — ok. 3,5–4 h; długa trasa grzbietowa ze stopniowym wzniesieniem; polecana dla doświadczonych turystów z pełnym dniowym wyposażeniem
• Z Ochotnicy Dolnej lub Górnej niebieskim szlakiem przez Halę Długą — ok. 3–3,5 h; trasa od południa, z rozległymi widokami na Gorce i Pieniny w końcowym odcinku
• Z Lubomierza w gminie Mszana Dolna żółtym szlakiem — ok. 2,5–3 h; dojście od zachodu, rzadziej uczęszczane, przez dobre lasy bukowo-jodłowe
• Ze schroniska na Lubaniu (1211 m) GSB na zachód — ok. 3,5–4 h; długi traverse wschodnich Gorców; jeden z klasycznych etapów długodystansowej wędrówki przez całe pasmo

Parking w Koninkach to najpopularniejszy punkt startowy — jest płatny w sezonie i w weekendy, ale dostępny przez cały rok. Autobus z Nowego Targu do Koninek kursuje kilka razy dziennie, co umożliwia dojazd bez samochodu. Turyści z Krakowa korzystają zwykle z połączeń do Rabki lub Nowego Targu, skąd jest dalej autobusem lub busem.

Czego się spodziewać

Schronisko PTTK na Turbaczu jest obiektem o ugruntowanej renomie — zna je kilka pokoleń turystów i w większości przypadków ta znajomość jest ciepła. Kuchnia serwuje dania tradycyjne: żurek w chlebku, bigos, pierogi ruskie, placki ziemniaczane. W sezonie letnim i zimowym (ferie) schronisko może być zatłoczone — kolejka do okienka bufetu bywa długa, a miejsca noclegowe wypełniają się z wyprzedzeniem. W tygodniach bez ferii atmosfera robi się znacznie spokojniejsza.

Noclegi w pokojach zbiorowych, pościel do wypożyczenia lub własna. Rezerwacja na noclegi jest zalecana w lipcu i sierpniu oraz w czasie ferii zimowych — chata SKPB obok oferuje alternatywę, ale jej charakter jest bardziej studencko-klubowy niż otwarty na wszystkich.

Widok ze szczytu Turbacza zależy od pory roku i pogody. Przy dobrej widoczności panorama jest rozległa: Tatry na południu, Babia Góra na zachodzie, Beskid Sądecki na wschodzie, Gorce we wszystkich kierunkach bliższych. Przy typowej mglistej gorczańskiej pogodzie widoczność kończy się na pierwszym rzędzie drzew — i wtedy schronisko staje się miejscem bardziej kameralnym, bardziej skupionym na wnętrzu i na rozmowach przy herbacie.

Wiosną, gdy śnieg topnieje nierównomiernie, na trasach mogą pojawić się fragmenty błota i mokrego leża. Kije trekkingowe i wodoodporne buty są w maju i na początku czerwca bardziej niezbędne niż latem. Schronisko działa przez okrągły rok.

Co warto zobaczyć w okolicy

• Hala Turbacz — rozległa polana poniżej szczytu, zaledwie 30 min w dół szlakiem z Koninek; dawna hala pasterska, latem z widokiem na pasące się konie, jeden z piękniejszych zakątków Gorców w wiosennym kwitnieniu
• Gorczański Park Narodowy — Turbacz leży w jego centrum; centrum informacyjne w Porębie Wielkiej; liczne ścieżki przyrodnicze przez buczynę karpacką wpisaną na listę UNESCO jako fragment Pierwotnych Lasów Bukowych Karpat
• Lubań (1211 m n.p.m.) — ok. 3,5–4 h grzbietem GSB na wschód; schronisko z jedną z najpiękniejszych panoram Karpat; możliwy jako cel traversu jednodniowego z noclegiem w jednym ze schronisk
• Czorsztyn i Niedzica — ok. 1 h samochodem przez Nowy Targ; gotycki zamek nad jeziorem zaporowym, spływ kajakowy Dunajcem, jedna z popularniejszych tras wycieczkowych Podhala
• Nowy Targ — regionalne centrum handlowe i kulturalne Podhala; co tydzień jeden z największych targów wiejskich w Polsce z regionalnymi produktami; rynek ze staromiejską zabudową
• Rabka-Zdrój — uzdrowisko od strony zachodniej Gorców; park zdrojowy, kolejka wąskotorowa i muzeum regionalne — dobre miejsce na odpoczynek po kilku dniach chodzenia po górach