Schronisko na Turbaczu – kamienny dom imienia Władysława Orkana
Schronisko PTTK im. Władysława Orkana na Turbaczu stoi w Gorcach, poniżej głównego wierzchołka masywu. Kamienny budynek na wysokości 1283 m n.p.m. znajduje się na skraju polany Wolnica, wchodzącej w skład Hali Długiej, tuż przy granicy Gorczańskiego Parku Narodowego, lecz formalnie poza jego obszarem. Przed wejściem zbiega się największy w Gorcach węzeł szlaków turystycznych. Obecny obiekt otwarto w 1958 roku, po dwóch wcześniejszych schroniskach zniszczonych w pożarach. Dziś mieści 110 miejsc noclegowych, jadalnię, świetlicę i zaplecze dla turystów pieszych, rowerzystów oraz narciarzy. Z tarasu widoczne są Pieniny i pasma Tatr.
Położenie i kto je prowadzi
Schronisko PTTK im. Władysława Orkana na Turbaczu znajduje się na wysokości 1283 m n.p.m., na skraju polany Wolnica należącej do Hali Długiej. Sam szczyt Turbacza ma 1310 m, więc budynek stoi 27 m poniżej wierzchołka. Granica Gorczańskiego Parku Narodowego przebiega tuż obok schroniska, które pozostaje formalnie poza parkiem. Takie położenie umożliwia wykorzystanie obiektu jako bazy przed wejściem na szczyt i dalszym przejściem gorczańskimi grzbietami.
Obiekt jest schroniskiem Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. Gospodarzami są Bogumiła Długopolska i Aleksander Długopolski, który prowadzi schronisko od 2006 roku. Informacje o noclegach, wyżywieniu i organizowanych wydarzeniach publikuje oficjalna strona obiektu. Przed budynkiem znajduje się największy w Gorcach węzeł znakowanych szlaków turystycznych, związany ze zwornikowym układem masywu Turbacza.
Kamienny gmach ma dwa ustawione prostopadle skrzydła, arkadowe wejście oraz wysoki dach z mansardami. Z tarasu przed wejściem rozciąga się panorama obejmująca Pieniny i Tatry. Widok prowadzi od Tatr Bielskich z Hawraniem, przez Tatry Wysokie z Łomnicą, Gerlachem, Wysoką i Świnicą, po Tatry Zachodnie z Kasprowym Wierchem, Bystrą i Banówką.
Historia w datach
Pierwsze schronisko na Turbaczu wybudował w 1925 roku Oddział Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego „Gorce” w Nowym Targu. Budynek stanął na polanie Wisielakówka i otrzymał imię Władysława Orkana. Służył turystom przez osiem lat. W nocy z 16 na 17 listopada 1933 roku schronisko podpalili prawdopodobnie kłusownicy, którzy widzieli zagrożenie w rosnącym ruchu turystycznym.
Budowę drugiego schroniska PTT rozpoczęto w lipcu 1934 roku na Hali Długiej. Do 1938 roku obiekt doprowadzono do stanu surowego. Miał wtedy 100 miejsc noclegowych, z czego 50 na łóżkach i 50 na siennikach. Gospodynią była Aniela Batkiewicz. Schronisko weszło w okres wojenny jako duży obiekt położony przy szlakach przecinających masyw Turbacza.
W czasie okupacji drugie schronisko było punktem kontaktowym Konfederacji Tatrzańskiej, a następnie Armii Krajowej. W lipcu 1943 roku Niemcy zajęli budynek. Aniela Batkiewicz została aresztowana, a pracującą w schronisku Albinę Białoń zamordowano. Obiekt przejął Kazimierz Musil-Tarłowski, przedwojenny tenisista utrzymujący dobre stosunki z okupantem. Niemieccy żandarmi wykorzystywali położenie schroniska do obserwowania okolicy.
12 listopada 1943 roku partyzanci porucznika Krystyna Więckowskiego „Zawiszy” usunęli Musila-Tarłowskiego, oblali budynek naftą i podpalili go. Zniszczenie obiektu miało pozbawić Niemców punktu obserwacyjnego. Był to pierwszy obiekt tego rodzaju spalony w polskich Karpatach Zachodnich podczas wojny. Ocalały fragment przedwojennego budynku został później wykorzystany przy wznoszeniu jednego ze skrzydeł obecnego gmachu.
Budowę trzeciego schroniska rozpoczęto w 1953 roku przy wsparciu subwencji państwowej. Projekt przygotowała inżynier Anna Górska. Zaplanowała kamienny budynek z dwoma prostopadłymi skrzydłami, arkadowym wejściem, mansardami i strzelistym dachem krytym gontem. Forma obecnego schroniska pochodzi z tego projektu, choć materiał pokrycia dachowego został później zmieniony.
Imię Władysława Orkana nadano obiektowi 21 października 1956 roku, nawiązując do nazwy pierwszego schroniska z 1925 roku. Oficjalne otwarcie obecnego budynku odbyło się 21 sierpnia 1958 roku, a schronisko dysponowało wtedy 120 miejscami noclegowymi. W 2011 roku gont na dachu zastąpiono blachodachówką. Kamienna konstrukcja, dwa skrzydła i arkadowa strefa wejściowa pozostały podstawowymi cechami budynku.
W 1980 roku obok schroniska, w niewielkim drewnianym budynku, powstał Ośrodek Kultury Turystyki Górskiej PTTK. Jego ekspozycja znajduje się obecnie w gmachu schroniska. Od 20 sierpnia 2021 roku stacja Grupy Podhalańskiej Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego działa w osobnym budynku stojącym nieopodal. Na Hali Długiej prowadzony jest kulturowy wypas owiec i funkcjonuje sezonowa bacówka, a przy schronisku znajduje się pole namiotowe.
Jak dojść
Przed schroniskiem zbiega się największy w Gorcach węzeł szlaków pieszych. Masyw Turbacza ma układ zwornikowy, dlatego można docierać tu z kilku stron i kontynuować przejście różnymi grzbietami. Dostępne dane nie określają czasów poszczególnych wariantów, więc planując drogę, trzeba sprawdzić długość, przebieg i warunki wybranego szlaku. Punktem docelowym jest budynek na wysokości 1283 m n.p.m., położony 27 m poniżej szczytu Turbacza.
Z Koninek prowadzi niebieski szlak przez Czoło Turbacza i Suchy Groń. Zielony szlak biegnie przez Czoło Turbacza, Wierch Spalone i Turbaczyk do Niedźwiedzia. Wybór jednego z tych wariantów pozwala połączyć dojście do schroniska z przejściem przez kolejne partie masywu. Przy planowaniu trasy trzeba rozróżnić Turbacz, Czoło Turbacza oraz Halę Turbacz, która leży po południowej i południowo-wschodniej stronie Czoła Turbacza, na wysokości około 1212-1242 m.
Na środku Hali Turbacz stoi stylizowany ołtarz polowy wzniesiony w 2003 roku w miejscu dawnego szałasu. 17 września 1953 roku Karol Wojtyła odprawił tam mszę dla gorczańskich pasterzy i turystów. Ołtarz stanowi punkt terenowy na trasach przebiegających przez halę, lecz nie znajduje się bezpośrednio przy schronisku na skraju polany Wolnica.
Ze schroniska można skierować się Głównym Szlakiem Beskidzkim w stronę Lubania, przez Przełęcz Knurowską i Pasmo Lubania, a następnie do Krościenka. Na Lubaniu nie działa schronisko. Bacówka PTTK spłonęła 8 stycznia 1978 roku i nie została odbudowana. Na zachodnim wierzchołku stoi 30-metrowa wieża widokowa z 2015 roku, a podczas wakacji działa studencka baza namiotowa, co trzeba uwzględnić przy planowaniu noclegu na dalszej trasie.
W rejonie schroniska wyznaczono także szlaki rowerowe, konne i ścieżki dydaktyczne. Zimą układ dojść uzupełniają trasy biegowe na Hali Długiej. Działa tam również wyciąg narciarski o długości 300 m. Przed wyjściem należy dobrać wariant do sposobu poruszania się i warunków sezonowych, ponieważ ten sam rejon obsługuje turystów pieszych, rowerzystów, jeźdźców i narciarzy.
Co oferuje i dla kogo
Schronisko dysponuje obecnie 110 miejscami noclegowymi. Goście mogą wybierać pokoje dwu-, trzy-, cztero-, sześcio- i wieloosobowe. W obiekcie znajduje się również trzypokojowy apartament obejmujący kuchnię, łazienkę i salon. Przy rezerwacji można więc dobrać nocleg zarówno dla pojedynczych turystów i mniejszych rodzin, jak i dla liczniejszych grup korzystających z pokoi wieloosobowych.
Jadalnia mieści 60 osób, a schronisko zapewnia pełne wyżywienie. Do dyspozycji pozostają świetlica, suszarnia, narciarnia i prysznice. Suszarnia służy do pozostawienia mokrej odzieży po przejściu szlaku, natomiast narciarnia pozwala przechować sprzęt używany zimą na trasach biegowych i przy wyciągu na Hali Długiej. Pole namiotowe obok budynku stanowi dodatkową możliwość noclegu poza pokojami.
Położenie przy rozbudowanym węźle szlaków pozwala wykorzystywać schronisko jako punkt wypadowy dla rodzin, turystów długodystansowych, biegaczy górskich i rowerzystów. Rodziny mogą zakończyć trasę przy budynku lub kontynuować wejście na położony wyżej szczyt Turbacza. Biegacze i turyści planujący dłuższe przejścia mają do wyboru kilka kierunków grzbietowych, a zimą zaplecze obiektu odpowiada potrzebom narciarzy korzystających z Hali Długiej.
Co roku przy schronisku odbywa się Winter Camp, czyli zimowy obóz poświęcony biwakowaniu i bezpieczeństwu w sportach terenowych. Wśród prelegentów bywają Kinga Baranowska, Krzysztof Wielicki, Adam Pustelnik, Dariusz Załuski, Adam Bielecki, Andrzej Bargiel, Martyna Wojciechowska i Tamara Styś. Program wydarzenia łączy zajęcia prowadzone w warunkach zimowych z wykorzystaniem noclegowego i szkoleniowego zaplecza schroniska.
Osoby przychodzące dla panoramy mogą korzystać z tarasu przed wejściem, skąd widoczne są Pieniny oraz Tatry Bielskie, Wysokie i Zachodnie. Turyści nastawieni na historię obiektu mają w budynku ekspozycję Ośrodka Kultury Turystyki Górskiej PTTK, a w sąsiedztwie znajdują stację GOPR i sezonową bacówkę. Schronisko PTTK im. Władysława Orkana na Turbaczu pozostaje obiektem z 110 miejscami noclegowymi, stojącym na wysokości 1283 m n.p.m. przy największym w Gorcach węźle szlaków.
Czytaj też: Lubań i Schronisko na Markowych Szczawinach.
Schronisko PTTK na Turbaczu. Fot. Paweł Opioła, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0