Schronisko na Markowych Szczawinach – nowy budynek pod Babią Górą

Schronisko PTTK Markowe Szczawiny stoi pod Babią Górą, w miejscu związanym z turystyką górską od 1906 roku. Obecny budynek otwarto 21 listopada 2009 roku, po całkowitej rozbiórce wcześniejszego obiektu. Schronisko stanowi punkt na trasach prowadzących między innymi na Diablak oraz w stronę Przełęczy Brona i Cylu. Ma 40 miejsc noclegowych, a obok znajdują się dyżurka Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego i Babiogórski Ośrodek Historii Turystyki Górskiej. Nazwa Markowe Szczawiny wywodzi się od właściciela hali, Marka z Zawoi, oraz od szczawiu alpejskiego, który obficie rósł w tym miejscu.

Położenie i kto je prowadzi

Schronisko znajduje się na Markowych Szczawinach w masywie Babiej Góry, na wysokości 1180 m n.p.m. Jest obiektem Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, które prowadzi je od 1950 roku. Wcześniej schronisko należało do Towarzystwa Tatrzańskiego, następnie do Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Od 1950 roku właścicielem schroniska pozostaje PTTK.

Położenie na kilku znakowanych trasach pozwala wykorzystywać Markowe Szczawiny jako bazę pod Diablak oraz punkt pośredni na przejściach przez Przełęcz Brona. Pomiary geodezyjne z 2019 roku określiły wysokość Diablaka na 1723,6 m, a słowacki pomiar LiDAR z tego samego roku na 1723,7 m. Na mapach nadal często widnieje wysokość 1725 m. Drugim celem dostępnym od strony schroniska jest Cyl, czyli Mała Babia Góra, mający według Geoportalu 1516 m.

Historia w datach

Pierwsze schronisko na Markowych Szczawinach powstało w 1906 roku z inicjatywy doktora Hugona Zapałowicza, prezesa Oddziału Babiogórskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Otwarto je 15 września 1906 roku jako odpowiedź na działalność niemieckiego Beskidenvereinu. Obiekt rozbudowywano w latach 1922, 1925, 1926, 1931 i 1934. Po ostatniej z tych prac miał wodociąg, kanalizację, 32 łóżka w ogrzewanych sypialniach oraz 20 miejsc na pryczach.

Od 1932 roku schronisko było czynne przez cały rok, a w latach trzydziestych przyjmowało blisko 3 tys. osób rocznie. We wrześniu 1936 roku doprowadzono linię telefoniczną i uruchomiono pośrednictwo pocztowe. Podczas wojny obiekt przejęła krakowska sekcja Alpenverein. W styczniu 1945 roku przedwojenny gospodarz Rudolf Wielgus uratował budynek przed spaleniem przez wycofujących się Niemców.

Po wojnie schronisko prowadziło Polskie Towarzystwo Tatrzańskie, a od 1950 roku PTTK. W 1964 roku przeprowadzono remont generalny, urządzając kotłownię i instalując agregat prądotwórczy. Przed zamknięciem stary obiekt miał 64 miejsca noclegowe, własne ujęcie wody i oczyszczalnię ścieków. Wśród jego gospodarzy byli Józef Gancarczyk w latach 1906-1921, Władysław Midowicz w latach 1932-1937, Rudolf Wielgus w latach 1937-1951, Stanisław Jarosz w latach 1965-1973 oraz Halina Lizak w 1987 roku.

Od maja do lipca 2007 roku stare schronisko zostało całkowicie rozebrane. Decyzją wojewódzkiego konserwatora zabytków nie przeniesiono go do skansenu w Zawoi. Nowy budynek zaprojektowała Pracownia Projektowa „Arch” w Bielsku-Białej, a wykonała firma „Zis-Bud” ze Stryszawy. Schronisko otwarto dla turystów 21 listopada 2009 roku, natomiast uroczyste otwarcie odbyło się 25 kwietnia 2010 roku.

Nowy obiekt jest dwukondygnacyjny, murowany z cegły i wykończony od zewnątrz kamieniem. Wyposażono go w dwanaście kolektorów słonecznych i przystosowano do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Obok stoi dyżurka GOPR, nazywana GOPR-ówką, wzniesiona w 1950 roku i użytkowana przez ratowników od 1953 roku. W 2011 roku umieszczono w niej Babiogórski Ośrodek Historii Turystyki Górskiej. W sąsiedztwie znajdują się także ściana wspinaczkowa i dwie nasadzone limby.

Jak dojść

Niebieski szlak prowadzi na Markowe Szczawiny z przełęczy Krowiarki. Według danych dotyczących trasy przejście od parkingu zajmuje około 2 godz. Krowiarki leżą w całości w Polsce, między masywem Babiej Góry a Pasmem Policy, na styku granic Zawoi, Zubrzycy Górnej i Lipnicy Małej. W zależności od opracowania ich wysokość jest podawana jako 986, 1009 albo 1012 m. Przy planowaniu przejścia należy kierować się niebieskimi znakami prowadzącymi od przełęczy.

Z Zawoi Czatoży wyznakowano szlak żółty, związany dalej z przebiegiem Akademickiej Perci i częściowo Górnego Płaju. Kolejne dojście zapewnia czarny szlak z Ryżowanej. Czerwony szlak prowadzi od Przełęczy Jałowieckiej i Czarnej Hali przez Przełęcz Brona, a następnie w stronę Diablaka. Ten sam kolor pozwala kontynuować przejście grzbietowe w rejonie Cylu. Poszczególne warianty należy rozróżniać według miejsca rozpoczęcia marszu i koloru znaków, ponieważ łączą Markowe Szczawiny z różnymi częściami masywu.

Co oferuje i dla kogo

Schronisko dysponuje 40 miejscami noclegowymi. Dwukondygnacyjny budynek jest przystosowany dla osób z niepełnosprawnościami, a jego zaplecze techniczne obejmuje dwanaście kolektorów słonecznych. Obecność dyżurki GOPR wiąże ten punkt z zabezpieczeniem ratowniczym rejonu Babiej Góry. Babiogórski Ośrodek Historii Turystyki Górskiej umożliwia poznanie dziejów miejscowej turystyki, a ściana wspinaczkowa uzupełnia funkcje obiektów stojących na Markowych Szczawinach.

Dla rodzin punktem odniesienia może być niebieski szlak z przełęczy Krowiarki, którego przejście od parkingu zajmuje około 2 godz. Biegacze górscy mogą łączyć dojścia z Krowiarek, Zawoi Czatoży i Ryżowanej z trasami przez Przełęcz Brona, Cyl oraz Diablak. Zimą schronisko może służyć jako punkt etapowy dla narciarzy turystycznych poruszających się znakowanymi drogami w masywie Babiej Góry.

Nazwa polany zachowała informację o dawnym właścicielu hali, Marku z Zawoi. Określenie „Szczawiny” pochodzi od szczawiu alpejskiego, który obficie występował w tym miejscu. Dzisiejsze schronisko kontynuuje działalność rozpoczętą 15 września 1906 roku, lecz mieści się w budynku udostępnionym turystom 21 listopada 2009 roku.

Czytaj też: Schronisko na Hali Krupowej i Schronisko na Turbaczu.

Schronisko PTTK Markowe Szczawiny. Fot. Jerzy Opioła, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0