Murowaniec na Hali Gąsienicowej – kamienne schronisko z 1925 roku

Schronisko PTTK „Murowaniec” stoi na Hali Gąsienicowej, w obrębie Doliny Gąsienicowej. Jego położenie wiąże budynek z siecią szlaków prowadzących z Kuźnic, Brzezin, Toporowej Cyrhli i Kasprowego Wierchu, a także z przejściami od strony Doliny Pięciu Stawów Polskich. Na południe od schroniska wznosi się Kościelec, natomiast nad Czarnym Stawem Gąsienicowym przebiega północna grań Skrajnego Granatu. Obiekt powstał z inicjatywy Oddziału Warszawskiego Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, a od 1950 roku znajduje się w zarządzie Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego.

Położenie i kto je prowadzi

Murowaniec znajduje się na Hali Gąsienicowej w Tatrach, przy szlakach przecinających Dolinę Gąsienicową i prowadzących ku jej górnym piętrom. Od zachodu dolinę ogranicza grzbiet Kasprowego Wierchu biegnący po Kopę Magury. Kościelec, mający 2155 m, leży na południe od schroniska, w Grani Kościelców rozdzielającej dolinę na część Zieloną i Czarną. Od wschodu zamyka ją północna grań Skrajnego Granatu, a Granaty wznoszą się na południowym wschodzie, nad Czarnym Stawem Gąsienicowym.

Od 1950 roku schronisko pozostaje w zarządzie PTTK, utworzonego 17 grudnia tego samego roku z połączenia PTT i PTK. Wcześniej obiekt należał do Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Bieżące informacje dotyczące funkcjonowania budynku publikuje oficjalna strona Murowańca. Schronisko służy jako punkt noclegowy i węzeł tras prowadzących między innymi na Kasprowy Wierch, Zawrat, Krzyżne, Świnicką Przełęcz oraz w stronę Orlej Perci.

Historia w datach

Początek zagospodarowania Hali Gąsienicowej przez Polskie Towarzystwo Tatrzańskie poprzedził budowę obecnego obiektu. W grudniu 1890 roku Towarzystwo Tatrzańskie kupiło część hali, a w 1891 roku przystosowało szopę pasterską do roli tymczasowego schronu. Budynek ten, nazywany później starym schroniskiem PTT, działał niezależnie od późniejszego Murowańca. Został rozebrany w 1945 roku.

Pierwsze szkice nowego schroniska wykonał w 1914 roku Jan Witkiewicz Koszczyc. W 1919 roku projekt przygotował Karol Siciński. Dwa lata później położono kamień węgielny pod budowę prowadzoną przez Wojsko Polskie z inicjatywy Oddziału Warszawskiego PTT i Stanisława Osieckiego. Kamienna konstrukcja otrzymała nazwę odnoszącą się bezpośrednio do materiału użytego przy jej wznoszeniu.

Murowaniec został otwarty w 1925 roku przez prezydenta Stanisława Wojciechowskiego. Budynek przetrwał okres okupacji, podczas gdy stare schronisko PTT zakończyło swoją historię rozbiórką w 1945 roku. Do 1950 roku Murowaniec pozostawał obiektem PTT, a następnie przeszedł w zarząd utworzonego wówczas PTTK. Zmiana organizacyjna zbiegła się z rozpoczęciem kolejnego etapu rozbudowy.

W latach 1950-1951 powstało zachodnie skrzydło schroniska. W grudniu 1963 roku pożar zniszczył trzecie piętro oraz wieżyczki. Odbudowę przeprowadzono w 1964 roku, jednak nie odtworzono sali określanej nazwą „Trumna”. Dzisiejsza bryła jest więc rezultatem budowy rozpoczętej w 1921 roku, powojennego powiększenia obiektu i zmian wykonanych po pożarze.

Jak dojść

Jedno z dojść rozpoczyna się w Kuźnicach i prowadzi żółtym szlakiem przez Jaworzynkę. Odcinek do Przełęczy między Kopami zajmuje 1:30 h, a przejście z przełęczy do Murowańca kolejne 20 min. Łączny czas wynosi około 1:50 h.

Drugim kierunkiem dojścia jest trasa od strony Brzezin. Czarny szlak prowadzi stamtąd przez Psią Trawkę do Hali Gąsienicowej. Do Psiej Trawki można również dotrzeć z Toporowej Cyrhli czerwonym szlakiem w 1:10 h, a następnie przejść czarnym do Murowańca w 1:30 h. Całe dojście z Toporowej Cyrhli przez Psią Trawkę zajmuje około 2:40 h.

Zielony szlak prowadzi z Murowańca przez Rówień Waksmundzką do Wierchporońca, a przejście w tym kierunku zajmuje 3:50 h.

Z Kasprowego Wierchu do schroniska prowadzi szlak żółty przez Suchą Przełęcz, Gienkowe Mury i Roztokę Stawiańską. Zejście zajmuje 1:05 h, a podejście z Murowańca na Kasprowy Wierch 1:25 h.

Dłuższe dojścia łączą Halę Gąsienicową z Doliną Pięciu Stawów Polskich. Niebieski szlak prowadzi przez Zawrat, położony na wysokości 2159 m. Ze schroniska w Dolinie Pięciu Stawów na Zawrat przewidziano 1:40 h, zejście nad Czarny Staw Gąsienicowy zajmuje 1:30 h, a dalsze przejście do Murowańca około 20 min. Cały wariant przez Zawrat wymaga około 3:30 h.

Drugą możliwością przejścia z Doliny Pięciu Stawów jest żółty szlak przez Krzyżne, mające 2112 m. Podejście na przełęcz zajmuje 1:50 h, a dalsza droga w stronę Hali Gąsienicowej około 2:20 h. Łącznie jest to około 4:10 h. Zawrat i Krzyżne wyznaczają zarazem krańce Orlej Perci.

Na Świnicę, mierzącą według pomiaru z 2022 roku 2302 m, prowadzi czarny szlak z Roztoki Stawiańskiej na Świnicką Przełęcz (1:05 h), a stamtąd czerwone oznakowanie w 45-50 min.

Drugi wariant prowadzi niebieskim szlakiem na Zawrat i dalej granią, przy czym od 2021 roku odcinek między Zawratem a Świnicą jest jednokierunkowy, od Zawratu ku szczytowi.

Co oferuje i dla kogo

Murowaniec dysponuje 110 miejscami noclegowymi w pokojach od dwuosobowych do sześcioosobowych oraz w pokojach dziesięcioosobowych. Szczegóły dotyczące rezerwacji i bieżących zasad pobytu podaje operator na oficjalnej stronie schroniska. Liczba miejsc pozwala planować pobyt zarówno pojedynczym turystom, jak i grupom, jednak termin oraz rodzaj pokoju wymagają sprawdzenia przed rozpoczęciem wyjścia. Położenie przy kilku trasach umożliwia również wykorzystanie budynku jako przystanku podczas przejścia między dolinami.

Dla rodzin Hala Gąsienicowa może być celem osobnego wyjścia z Kuźnic, bez kontynuowania trasy ku wyższym przełęczom i szczytom. Podstawowy wariant przez Jaworzynkę zajmuje około 1:50 h w jedną stronę. Biegacze górscy mogą łączyć podejścia od Kuźnic, Brzezin i Toporowej Cyrhli z odcinkami prowadzącymi ku Kasprowemu Wierchowi albo Równi Waksmundzkiej. Zimą schronisko pozostaje punktem dla narciarzy poruszających się w rejonie Hali Gąsienicowej.

Murowaniec służy również osobom planującym wyjście na Orlą Perć. Czerwony szlak ma 4,3 km i biegnie od Zawratu do Krzyżnego przez Kozią Przełęcz, Kozi Wierch, Granaty oraz Buczynowe Turnie. Trasę wytyczono w latach 1903-1906 z inicjatywy Towarzystwa Tatrzańskiego i księdza Walentego Gadowskiego. Od 1906 roku zginęło na niej 140 osób, więc wyjście na Orlą Perć planuje się zupełnie inaczej niż samo dojście do schroniska.

Żółty szlak umożliwia przejście z Murowańca na Kasprowy Wierch w 1:25 h, skąd czerwone oznakowanie prowadzi grzbietem Tatr Zachodnich w stronę Czerwonych Wierchów. Masyw tworzą Ciemniak, Krzesanica, Małołączniak i Kopa Kondracka. Murowaniec pozostaje punktem wyjścia przede wszystkim ku Dolinie Gąsienicowej, Kasprowemu Wierchowi oraz przełęczom otwierającym drogę w wyższe partie Tatr.

Czytaj też: Schronisko na Hali Kondratowej, Schronisko w Dolinie Pięciu Stawów Polskich i Schronisko nad Morskim Okiem.

Schronisko Murowaniec na Hali Gąsienicowej. Fot. Krzysztof Dudzik-Górnicki (User:ToSter), Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0