Schronisko nad Morskim Okiem – historia budynku z 1908 roku

Schronisko PTTK nad Morskim Okiem stoi na wysokości 1410 m n.p.m., przy północnym brzegu jeziora i wypływie Rybiego Potoku. Obecny główny budynek pochodzi z 1908 roku, a sąsiednie Stare Schronisko mieści się w dawnej wozowni wzniesionej podczas rozbudowy z 1891 roku. Dojście z Palenicy Białczańskiej ma około 8,5 km i wymaga pokonania mniej więcej 420 m różnicy wysokości. Położenie przy szlakach prowadzących w stronę Czarnego Stawu pod Rysami, Mięguszowieckiej Przełęczy pod Chłopkiem i Szpiglasowego Wierchu sprawia, że obiekt jest punktem docelowym krótszych wycieczek oraz bazą dla dłuższych przejść w tej części Tatr.

Położenie i kto je prowadzi

Schronisko leży w Tatrach, na wale moreny czołowej zamykającej Morskie Oko od północy. Budynki znajdują się na północnym brzegu jeziora, przy miejscu, z którego wypływa Rybi Potok. Wysokość 1410 m n.p.m. lokuje schronisko około 420 m ponad Palenicą Białczańską, położoną na wysokości około 990 m. Turyści docierający nad jezioro wychodzą stąd dalej czerwonym szlakiem w stronę Czarnego Stawu pod Rysami albo wybierają żółty szlak prowadzący w kierunku Szpiglasowego Wierchu.

Obiekt funkcjonuje jako schronisko PTTK, a bieżące informacje o jego działalności podaje operator. Położenie na końcu około 8,5-kilometrowego podejścia z Palenicy Białczańskiej powoduje, że schronisko obsługuje zarówno osoby kończące wycieczkę nad Morskim Okiem, jak i turystów wyruszających wyżej. W drugim przypadku budynek staje się punktem odpoczynku przed podejściem nad Czarny Staw pod Rysami lub dalszym przejściem znakowanymi drogami turystycznymi.

Morskie Oko zajmuje według współczesnych pomiarów drugie miejsce w Tatrach pod względem powierzchni i objętości, za Wielkim Stawem Polskim. Różnica powierzchni wynosi około 1,5 ha. Starsze pomiary Wojskowego Instytutu Geograficznego wskazywały odpowiednio 34,93 ha dla Morskiego Oka i 34,14 ha dla Wielkiego Stawu Polskiego. Usytuowanie schroniska na północnym krańcu jeziora pozwala rozpocząć dalszą drogę bez obchodzenia całego akwenu.

Historia w datach

Pierwsze schronisko nad Morskim Okiem powstało w 1827 roku z inicjatywy Emanuela Homolacsa, właściciela tutejszych terenów. Budynek służył osobom docierającym nad jezioro w okresie poprzedzającym powstanie zorganizowanego towarzystwa turystycznego w Tatrach. Obiekt przetrwał do 1865 roku, kiedy został zniszczony przez pożar. Historia zabudowy schroniskowej nad Morskim Okiem zaczęła się zatem 46 lat przed założeniem Towarzystwa Tatrzańskiego.

Galicyjskie Towarzystwo Tatrzańskie założono 31 grudnia 1873 roku. Już w 1874 roku organizacja wybudowała i otworzyła nad Morskim Okiem drewniane schronisko przeznaczone dla 25 osób. Był to drugi obiekt w tym miejscu, powstały dziewięć lat po pożarze budynku Homolacsa. Towarzystwo przejęło w ten sposób organizację zaplecza dla turystów odwiedzających jezioro.

W 1891 roku schronisko zostało rozbudowane, a obok niego stanęła wozownia. Ten drugi budynek zachował się i pełni obecnie funkcję Starego Schroniska. Główny drewniany obiekt Towarzystwa Tatrzańskiego spłonął w 1898 roku, siedem lat po rozbudowie. Ocalała wozownia pozostała częścią zespołu zabudowań również po wzniesieniu następnego schroniska.

Równolegle trwał spór o przynależność terenów nad Morskim Okiem. W 1902 roku sąd rozjemczy w Grazu przyznał sporny obszar Galicji. Wyrok stał się później podstawą wytyczenia granicy polsko-czechosłowackiej w tej części Tatr. Składowi sądu przewodniczył Johann Winkler ze Szwajcarii, a w postępowaniu uczestniczyli Aleksander Mniszek-Tchorznicki, Wiktor Korn, Oswald Balzer, Kálmán Lehoczky, Lajos Lában i Gyula Bölcs.

Obecne Nowe Schronisko zostało zbudowane w 1908 roku, dziesięć lat po pożarze wcześniejszego budynku. Powstało obok zachowanej wozowni z 1891 roku, dzięki czemu zespół obejmuje obiekty pochodzące z dwóch etapów rozwoju schroniska. W 1976 roku główny budynek uznano za zabytek. Decyzja objęła obiekt mający wówczas 68 lat.

W latach 1988-1992 przeprowadzono remont kapitalny. Po jego zakończeniu w 1992 roku zespół dysponował 79 miejscami: 36 w Nowym Schronisku i 43 w Starym Schronisku. Podział ten odzwierciedlał użytkowanie dwóch zachowanych budynków, głównego z 1908 roku oraz dawnej wozowni z 1891 roku. Współcześnie obiekt działa pod nazwą Schronisko PTTK nad Morskim Okiem.

Jak dojść

Najczęściej wybierane dojście zaczyna się w Palenicy Białczańskiej, położonej za Łysą Polaną, ponad 20 km od Zakopanego. Według informacji schroniska w Dolinie Pięciu Stawów Polskich odległość od miasta wynosi około 25 km. Z Palenicy nad Morskie Oko prowadzi podejście liczące około 8,5 km, określane przez Tatrzański Park Narodowy także jako około ośmiokilometrowe. Trasa pokonuje około 420 m różnicy wysokości, od mniej więcej 990 m do 1410 m n.p.m.

Czas przejścia z Palenicy Białczańskiej wynosi 2:20 h według zestawienia szlaków, natomiast spółka PTTK Karpaty podaje 2,5 h. Rozbieżność dziesięciu minut należy uwzględnić przy planowaniu powrotu, szczególnie gdy dalsza trasa prowadzi nad Czarny Staw pod Rysami. Na odcinku znajduje się rejon Wodogrzmotów Mickiewicza, położony przy drodze między Palenicą a Morskim Okiem. Od Palenicy dojście w to miejsce zajmuje 40 min, a od schroniska 1:30 h.

Dłuższy wariant pieszy rozpoczyna się na Toporowej Cyrhli w Zakopanem. Czerwony szlak prowadzi przez Psią Trawkę i Rówień Waksmundzką do Wodogrzmotów Mickiewicza, a następnie w stronę Morskiego Oka. Pierwsze dwa odcinki mają czasy 2:10 h i 1:25 h, a przejście od Wodogrzmotów do schroniska zajmuje kolejne 1:30 h. Cała droga wymaga około 5 h marszu, bez doliczania dłuższych postojów.

Ze schroniska można kontynuować wycieczkę czerwonym szlakiem nad Czarny Staw pod Rysami, położony na wysokości 1583 m. Podejście zajmuje 50 min, a zejście 40 min. Turysta planujący dalszą drogę powinien oddzielnie doliczyć czas powrotu nad Morskie Oko oraz zejścia do Palenicy. Ten rachunek wydłuża podstawową trasę o co najmniej 1:30 h samego przejścia między schroniskiem a Czarnym Stawem.

Znad Czarnego Stawu zielony szlak prowadzi na Mięguszowiecką Przełęcz pod Chłopkiem, położoną na wysokości 2308 m. Przejście w górę zajmuje 2:30 h. Na Mięguszowiecki Szczyt Wielki nie prowadzi znakowany szlak turystyczny, ponieważ znajduje się on w terenie taternickim. Szpiglasowy Wierch jest osobnym celem osiąganym żółtym szlakiem i nie stanowi wariantu wejścia na Mięguszowiecki Szczyt Wielki.

Co oferuje i dla kogo

Szczegóły dotyczące aktualnej liczby miejsc noclegowych, zasad rezerwacji i działalności bufetu podaje operator schroniska. Historyczny stan po remoncie zakończonym w 1992 roku wynosił 79 miejsc, z czego 36 przypadało na Nowe Schronisko, a 43 na Stare. Osoba planująca nocleg powinna sprawdzić współczesne warunki bezpośrednio przed wyjściem. Dotyczy to również dostępności świadczeń w obu budynkach.

Rodziny i osoby wybierające krótszą wycieczkę mogą potraktować schronisko jako cel przejścia z Palenicy Białczańskiej. Trasa ma około 8,5 km w jedną stronę, dlatego pełny dystans powrotny wynosi około 17 km. Biegacze górscy otrzymują na tym wariancie długi odcinek z różnicą wysokości około 420 m. Zimą ten sam kierunek może służyć narciarzom, jeśli warunki i obowiązujące zasady pozwalają na bezpieczne przejście.

Dla turystów idących wyżej schronisko jest punktem wypadowym nad Czarny Staw pod Rysami, na Mięguszowiecką Przełęcz pod Chłopkiem oraz w stronę Szpiglasowego Wierchu. Czasy trzeba liczyć od wysokości 1410 m n.p.m., dodając powrót do schroniska i zejście do Palenicy. Wariant przez Czarny Staw wymaga co najmniej 50 min podejścia od budynku, a droga na przełęcz kolejnych 2:30 h znad stawu.

Zespół nad Morskim Okiem łączy Nowe Schronisko z 1908 roku ze Starym Schroniskiem urządzonym w wozowni z 1891 roku. Położenie na północnym brzegu jeziora wyznacza początek dalszych przejść ku Czarnemu Stawowi i grani otaczających Dolinę Rybiego Potoku. Przed wyjściem turysta powinien zestawić czasy dojścia z długością dnia, warunkami na szlaku oraz aktualnymi informacjami publikowanymi przez operatora.

Czytaj też: Schronisko w Dolinie Pięciu Stawów Polskich i Schronisko w Dolinie Roztoki.

Schronisko PTTK nad Morskim Okiem – budynek im. Stanisława Staszica. Fot. Jar.ciurus, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 pl