Artur Hajzer – Annapurna zimą i program Polski Himalaizm Zimowy
Artur Hajzer zdobył sześć głównych ośmiotysięczników, a na trzech z nich wytyczał nowe drogi lub uczestniczył w pierwszym wejściu zimowym. W 1987 roku stanął zimą na Annapurnie, a jesienią wszedł zachodnią granią na Sziszapangmę. Po latach wrócił w Himalaje, zdobywając Dhaulagiri, Nanga Parbat i Makalu. 13 listopada 2009 roku złożył w Polskim Związku Alpinizmu propozycję programu „Polski himalaizm zimowy 2010-2015”. Jako kierownik wyprawy uczestniczył w przygotowaniu pierwszego zimowego wejścia na Gaszerbrum I w 2012 roku. Zginął 7 lipca 2013 roku podczas odwrotu z tej góry.
Skąd wyszedł: młodość, klub, pierwsze góry
Artur Hajzer urodził się 28 czerwca 1962 roku w Zielonej Górze. Później był związany z Katowicami, gdzie uczęszczał do III Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza i studiował kulturoznawstwo na Uniwersytecie Śląskim. W wieku 14 lat rozpoczął wspinanie w Harcerskim Klubie Taternickim. Jego dalsza działalność górska wiązała się z Klubem Wysokogórskim Katowice, którego zarządowi przewodniczył do grudnia 2012 roku.
W 1983 roku wszedł na Tirich Mir o wysokości 7706 m, najwyższy szczyt Hindukuszu. Było to pierwsze i jedyne polskie wejście na główny wierzchołek tej góry. Trzy lata później rozpoczął serię wejść w Himalajach, obejmującą ośmiotysięczniki, nowe drogi i wspinaczki prowadzone w stylu alpejskim.
Główne dokonania
9 listopada 1986 roku Hajzer uczestniczył w pierwszym wejściu na Manaslu East razem z Jerzym Kukuczką i Carlosem Carsolio. Następnego dnia wspinacze osiągnęli główny wierzchołek Manaslu nową drogą, prowadzącą północno-wschodnią ścianą i wschodnią granią. Wejście odbyło się w stylu alpejskim i bez użycia dodatkowego tlenu.
3 lutego 1987 roku Hajzer dokonał pierwszego zimowego wejścia na Annapurnę I. Był to jego jedyny ośmiotysięcznik zdobyty zimą. 18 września tego samego roku wszedł na Sziszapangmę nową drogą zachodnią granią, w stylu alpejskim i bez tlenu. Było to wejście jesienne, podczas którego Kukuczka zakończył zdobywanie Korony Himalajów i Karakorum.
Hajzer trzykrotnie działał na południowej ścianie Lhotse. W 1985 roku osiągnął wysokość 8200 m, w 1987 roku wraz z Krzysztofem Wielickim dotarł do 8300 m, a w 1989 roku zakończył próbę na wysokości 7200 m. Ostatnia z tych wspinaczek odbywała się w stylu alpejskim podczas wyprawy Reinholda Messnera. Wynik z 1987 roku pozostał najwyższym osiągniętym podczas polskich prób na tej ścianie.
W 1988 roku Hajzer uczestniczył w wyprawie Klubu Wysokogórskiego Katowice na Annapurnę Wschodnią o wysokości 8010 m. Wszedł na nią nową drogą od południa, w stylu alpejskim. Rok później zorganizował i przeprowadził akcję ratunkową po lawinie na Lho La w rejonie Everestu. W jej wyniku uratowano Andrzeja Marciniaka, a Hajzer otrzymał za 1989 rok nagrodę Fair Play Polskiego Komitetu Olimpijskiego.
Janusz Kurczab napisał w nekrologu opublikowanym 12 lipca 2013 roku na wspinanie.pl: „W górach Hajzer (taternickie pseudo „Słoń”) zawsze wysoko stawiał poprzeczkę, toteż mimo licznych wypraw wszedł „tylko” na 6 ośmiotysięczników. Największe boje toczył na południowej ścianie Lhotse.” Liczba ta obejmowała Manaslu, Annapurnę, Sziszapangmę, Dhaulagiri, Nanga Parbat i Makalu. Do tego zestawienia dochodził wierzchołek Annapurny Wschodniej.
Po wejściu na Dhaulagiri 11 maja 2008 roku Hajzer prowadził na przełomie 2008 i 2009 roku prywatną zimową wyprawę HiMountain na Broad Peak. Nie była ona częścią programu Polskiego Himalaizmu Zimowego. Impulsem do późniejszej propozycji programu stała się odmowa dofinansowania tej wyprawy.
13 listopada 2009 roku, dzień przed terminem przyjmowania wniosków, Hajzer skierował do zarządu i Komisji Wspinaczki Wysokogórskiej Polskiego Związku Alpinizmu dokument założycielski programu. Napisał w nim: „Zwracam się z prośbą o zatwierdzenie i strategiczne wsparcie wieloletniego programu sportowego o nazwie „polski himalaizm zimowy 2010 – 2015”, którego celem byłoby zdobycie pozostałych pięciu ośmiotysięczników zimą przez Polaków”.
Pierwsza wyprawa programu odbyła się na Nanga Parbat w maju i czerwcu 2010 roku. 23 czerwca Hajzer osiągnął szczyt razem z Robertem Szymczakiem. 30 września 2011 roku wszedł bez dodatkowego tlenu na Makalu, swój szósty główny ośmiotysięcznik.
Reinhold Messner wspominał Hajzera w tygodniku „Stern” z 18 lipca 2013 roku, w tekście przetłumaczonym przez Małgorzatę Kiełkowską i opublikowanym 26 lipca na wspinanie.pl: „Artura Hajzera poznałem pod koniec lat 80. Był uczestnikiem małej wyprawy, którą zorganizowałem. Rozważny, dowcipny i bardzo kompetentny – takim go zapamiętałem. Twardy. Wszedł na pół tuzina ośmiotysięczników, na niektóre w zimie.”
Ostatnia wyprawa
W 2012 roku Hajzer kierował wyprawą Polskiego Związku Alpinizmu i Polskiego Himalaizmu Zimowego na Gaszerbrum I. Adam Bielecki i Janusz Gołąb dokonali podczas niej pierwszego zimowego wejścia na szczyt, wspinając się drogą japońską i bez dodatkowego tlenu. Hajzer pozostał w obozie. W tym samym roku został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi.
W czerwcu 2013 roku rozpoczęła się wyprawa na Gaszerbrum I i Gaszerbrum II, prowadzona poza programem Polskiego Himalaizmu Zimowego. 7 lipca Hajzer i Marcin Kaczkan wycofywali się w złej pogodzie z wysokości około 7600 m, z obozu III do obozu II na Gaszerbrumie I. Podczas zejścia Hajzer odpadł od ściany Kuluaru Japońskiego i spadł około 500 m. Kaczkan był świadkiem wypadku, a następnie odnalazł i zidentyfikował ciało. Hajzer został pochowany w szczelinie pod szczytem.
Dziedzictwo w faktach
Program zaproponowany przez Hajzera obejmował lata 2010-2015 i zakładał zdobycie zimą przez Polaków pięciu pozostających wówczas ośmiotysięczników. 5 marca 2013 roku, cztery miesiące przed jego śmiercią, Maciej Berbeka, Adam Bielecki, Tomasz Kowalski i Artur Małek dokonali pierwszego zimowego wejścia na Broad Peak. Było to ostatnie polskie pierwsze wejście zimowe na ośmiotysięcznik.
Po 7 lipca 2013 roku żaden Polak nie uczestniczył w pierwszym zimowym wejściu na ośmiotysięcznik. 26 lutego 2016 roku Nanga Parbat zdobyli zimą Simone Moro, Alex Txikon i Muhammad Ali Sadpara. Polska zimowa wyprawa programu na K2 w sezonie 2017/2018 nie osiągnęła szczytu.
16 stycznia 2021 roku pierwszego zimowego wejścia na K2 dokonał zespół nepalski. Program złożony przez Hajzera w Polskim Związku Alpinizmu pozostaje związany z okresem, w którym polscy wspinacze zdobyli zimą Gaszerbrum I i Broad Peak. Jego własny wykaz obejmuje sześć głównych ośmiotysięczników, Annapurnę Wschodnią oraz trzy próby przejścia południowej ściany Lhotse.
Czytaj też: Adam Bielecki, Maciej Berbeka i Polski alpinizm po 2025.