Maciej Berbeka – Czo Oju zimą, Broad Peak w 1988 i 2013

Maciej Berbeka uczestniczył w trzech pierwszych wejściach zimowych na ośmiotysięczniki: Manaslu w 1984 roku, Czo Oju w 1985 roku i Broad Peak w 2013 roku. Wcześniej, podczas wyprawy Klubu Wysokogórskiego Zakopane, przeszedł nową drogę na południowej ścianie Annapurny I. W 1988 roku samotnie dotarł zimą do Rocky Summit na Broad Peak, ustanawiając rekord wysokości osiągniętej o tej porze roku w Karakorum, utrzymany do 2011 roku. Pięć lat później wszedł na Mount Everest od strony chińskiej jako pierwszy Polak, a jego ostatnia wyprawa zakończyła się zaginięciem podczas zejścia z Broad Peak.

Skąd wyszedł: młodość, klub, pierwsze góry

Maciej Berbeka urodził się 17 października 1954 roku w Zakopanem. Związał się z Klubem Wysokogórskim Zakopane, którego prezesem był w latach 1982-1986. Od 1979 roku należał do ratowników Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, pracował również jako przewodnik IVBV/UIAGM i nauczyciel w Państwowym Liceum Technik Plastycznych imienia Antoniego Kenara w Zakopanem.

W 1981 roku uczestniczył w wyprawie Klubu Wysokogórskiego Zakopane na Annapurnę I. Zespołem kierował Ryszard Szafirski, a wspinacze wytyczyli nową drogę na południowej ścianie. W 1984 roku Berbeka dokonał pierwszego zimowego wejścia na Manaslu o wysokości 8163 m podczas zakopiańskiej wyprawy kierowanej przez Lecha Korniszewskiego.

Główne dokonania

Rok po wejściu na Manaslu Berbeka wziął udział w polsko-kanadyjskiej wyprawie na Czo Oju, prowadzonej przez Andrzeja Zawadę. Polacy poprowadzili nową drogę południowo-wschodnim filarem, dokonując pierwszego zimowego wejścia na szczyt określany w źródłach wysokością 8188 lub 8201 m. 15 lutego 1985 roku na wierzchołku stanęli również Zygmunt Andrzej Heinrich i Jerzy Kukuczka.

Zimą 1987/1988 Berbeka uczestniczył w wyprawie Zawady na K2, podczas której podjęto także próbę wejścia na Broad Peak. 6 marca 1988 roku wspinał się z Aleksandrem Lwowem, który około godziny 15:45 zawrócił poniżej przełęczy. Berbeka kontynuował samotnie i w złej widoczności dotarł do przedwierzchołka Rocky Summit, położonego powyżej 8000 m. Osiągnięta przez niego wysokość była zimowym rekordem Karakorum utrzymanym do 2011 roku.

Andrzej Zawada ogłosił wówczas zdobycie głównego wierzchołka Broad Peak. Informację, że Berbeka dotarł jedynie do Rocky Summit, Lwow opublikował kilka miesięcy później w „Taterniczku”. W komentarzu z 2011 roku do swojej relacji z 1988 roku napisał: „Maciej też się obraził, bo wcześniej nikt mu nie powiedział, że on jednak… nie był na szczycie.” Podczas tej samej wyprawy Krzysztof Wielicki udzielał Berbece wskazówek przez radio i wyszedł mu na spotkanie podczas zejścia.

W 1993 roku Berbeka wszedł na Mount Everest od strony północnej, prowadzącej z terytorium Chin. Był pierwszym Polakiem, który zdobył najwyższy szczyt tą stroną. Dwadzieścia lat później, przed zimową wyprawą na Broad Peak, jej kierownik Krzysztof Wielicki mówił o Berbece: „Jednoznacznie było wiadome, że to Maciek jest najbardziej doświadczony”.

Ostatnia wyprawa

5 marca 2013 roku Maciej Berbeka dokonał pierwszego zimowego wejścia na główny wierzchołek Broad Peak o wysokości 8051 m. Szczyt osiągnął około godziny 17-18 czasu lokalnego podczas wyprawy Polskiego Związku Alpinizmu kierowanej przez Krzysztofa Wielickiego. W czasie zejścia Berbeka i Tomasz Kowalski nie dotarli do obozu IV, założonego na wysokości 7400 m.

Ostatnią łączność z Kowalskim nawiązano 6 marca o godzinie 6:30. 8 marca Wielicki uznał obu wspinaczy za zmarłych. W lipcu 2013 roku wyprawa poszukiwawcza Jacka Berbeki nie odnalazła ciała Macieja Berbeki. Ciało Kowalskiego znaleziono 5 lipca na grani na wysokości 7900 m, a następnego dnia pochowali je Jacek Berbeka i Jacek Jawień.

Dziedzictwo w faktach

Wysokość Rocky Summit, osiągniętego samotnie przez Berbekę w 1988 roku, jest podawana jako 8028, 8030 lub 8035 m. Po 25 latach wspinacz dotarł zimą na główny wierzchołek Broad Peak. W czerwcu 2023 roku ciało Tomasza Kowalskiego przeniesiono do sarkofagu poniżej Rocky Summit, natomiast ciała Berbeki nie odnaleziono.

W 2015 roku Maciej Berbeka został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. W Zakopanem odbywa się coroczny Festiwal Inspirowane Górami imienia Macieja Berbeki. Jego żona, malarka, graficzka i scenografka Teatru Witkacego Ewa Dyakowska-Berbeka, opowiedziała po 2013 roku swoją historię w książce Beaty Sabały-Zielińskiej „Jak wysoko sięga miłość? Życie po Broad Peak”, wydanej w 2016 roku. W filmie „Broad Peak” z 2022 roku zagrała ją Maja Ostaszewska.

Czytaj też: Aleksander Lwow, Adam Bielecki i Artur Hajzer.