Tour du Mont Blanc poza sezonem — co zyskujesz, co tracisz

Kiedy szedłem TMB po raz drugi, pod koniec września, nie spotkałem na jednym z odcinków przez trzy godziny żywej duszy. Ścieżka była mokra od nocnego deszczu, modrzewie żółciły się już na krawędziach dolin, a Courmayor wyglądał jak miasto, które dopiero budziło się z letargu sezonu. Tamten moment — cisza, zapach jesiennej trawy, brak kolejki do schroniska — sprawił, że po raz pierwszy od lat poczułem, że naprawdę idę, a nie uczestniczę w zorganizowanym evencie turystycznym.

Tour du Mont Blanc, sto siedemdziesiąt kilometrów wokół największego masywu Alp Zachodnich, jest jednym z tych szlaków, które każdy trekkingowiec zna z nazwy i wielu z nich ma w planach. Problem polega na tym, że każdy ma go w planach mniej więcej w tym samym czasie — lipiec i sierpień przyciągają tłumy, które zamieniają schroniska we Francji, Włoszech i Szwajcarii w coś przypominającego schronisko wakacyjne przy polskim morzu. Rezerwacje na pół roku do przodu, kolejki przy wodotryskach, i ten charakterystyczny hałas kilkuset par kijków na skale.

Wrzesień i październik — inna trasa, ten sam szlak

Oficjalny sezon na TMB kończy się zazwyczaj w okolicach połowy lub końca września, zależnie od obiektu. Większość refuges — schronisk prowadzonych przez lokalne stowarzyszenia alpejskie i prywatnych właścicieli — zamyka się między dwudziestym a trzydziestym września. Kilka zostaje otwartych do połowy października, głównie te leżące niżej i bliżej miejscowości z dojazdem. Część z nich przechodzi na tryb non-gardé — nikt nie gotuje, ale możesz spać w materacach, jeśli masz własny śpiwór i potrafisz się dogadać z zarządcą. To istotna zmiana w planowaniu.

Kiedy szedłem w październiku z Tomkiem — tym, który zazwyczaj woli czapkę i raki od sandałów — musieliśmy przed startem przejrzeć aktualny stan każdego schroniska, bo informacje w przewodnikach były sprzed sezonu. Dzwoniliśmy, pisaliśmy maile, czasem dostawaliśmy odpowiedź z dnia na dzień. Trzy razy zmieniliśmy plan etapów, bo obiekt, na który liczyliśmy, był zamknięty wcześniej niż spodziewaliśmy się po jego stronie internetowej. To nie jest problem — to jest część doświadczenia po sezonie. Musisz być elastyczny i mieć plan B: namiot, nocleg w miejscowości, inny rozkład dni.

Co zyskujesz w zamian? Przede wszystkim ciszę — i to ciszę jakościową, nie tylko ilościową. Schroniska, które są otwarte, mają po kilka do kilkunastu osób, nie kilkadziesiąt. Rozmawiasz z ludźmi, bo jest ich mało i wszyscy wiedzą, że robią coś trochę osobnego. Wieczory przy stole są wolniejsze. Nikt nie goni do łóżka, bo rano o piątej zaczyna się ruch i blokowanie łazienek.

Pogoda — nie straszak, ale szanuj

Wrzesień jest zazwyczaj najlepszym miesiącem na TMB, choć mało kto tak go traktuje. Temperatury w ciągu dnia są przyjemne — między dziesięć a dwadzieścia stopni — widoczność bywa doskonała, a opady mniejsze niż w sierpniu. W Alpach Zachodnich wrzesień często przynosi anticyklony, które dają tygodniowe okna stabilnej pogody. Trafiłem na takie w dwóch z trzech moich wrzesień na TMB — i to były jedne z najlepszych dni trekkingowych, jakie pamiętam.

Październik to już inna historia. Pogoda jest zmienna — potrafi dać ci trzy dni słońca, a potem dzień burzy ze śniegiem na przełęczach. Niektóre przełęcze na TMB leżą powyżej 2500 metrów — Col de la Seigne, Grand Col Ferret, Col du Bonhomme — i po opadach śniegu mogą być śliskie lub niedostępne bez odpowiedniego obuwia i doświadczenia. Nie idź w październiku w samych butach turystycznych / trekkingowych bez antypoślizgowych nakładek. Nikt ci tego w przewodniku nie powie wprost, bo przewodniki piszą do sezonu.

Noce po sezonie są zimne — zero stopni na przełęczach, kilka stopni poniżej w okolicach lodowców. Śpiwór letni nie wystarczy. Potrzebujesz czegoś z zakresem komfortu przynajmniej do minus pięciu, a jeśli śpisz w non-gardé lub namiocie — do minus dziesięciu. To nie jest straszenie, to jest arytmetyka.

Kolory i światło — powód, dla którego wracam

Jest jeden powód, dla którego idę TMB jesienią i który trudno mi wytłumaczyć komuś, kto tego nie doświadczył. Kolory. Modrzewie we wschodniej części trasy — dolina Aosta, Courmayeur, podejście pod Grand Col Ferret — żółkną pod koniec września i na początku października w sposób, który sprawia, że zatrzymujesz się i patrzysz. Żółcie i ochry na tle szarych skał i białych lodowców to zestawienie, które w szczycie sezonu po prostu nie istnieje, bo wszystko jest zielone i szare.

Luz, z którym szedłem w pewną październikową środę przez la Flégère, patrząc na Chamonix z góry i na masyw z bliska — bez tłoku, bez muzyki z cudzych głośniczków, bez dzieci biegnących po szlaku — był inny niż w sezonie. Nie lepszy, nie gorszy. Inny. Bardziej skupiony. Bardziej mój.

Jesienne światło w Alpach jest niższe i złotsze. Godzina osiemnasta wieczorem wygląda jak pół godziny przed zachodem słońca przez cały dzień. Fotografowie wiedzą, o czym mówię — to jest czas, kiedy każde zdjęcie wychodzi jak z katalogu. Ale dla mnie bardziej chodzi o to, jak to światło zmienia odczucie przestrzeni. Wierzcie lub nie, ale na szlaku poczucie przestrzeni ma znaczenie dla tego, jak się chodzi.

Lipiec i sierpień — skąd ten pociąg i czy w ogóle wsiadać

Nie chcę być niesprawiedliwy wobec sezonu. Lipcowy i sierpniowy TMB mają swoje zalety, i to niebłahe. Wszystkie schroniska są otwarte, kolacje w refuges są pełne, a atmosfera wieczorami jest taka, jaka powinna być — rozmowy w czterech językach przy lampce wina i niekończącymi się opisami własnych przygód. Trasa jest w pełni czytelna, znaki są odśnieżone, a popularne warianty jak Variante Glaciaire lub podejście na Aiguille des Grands Montets są dostępne bez specjalnego przygotowania alpinistycznego.

Latem wiesz też, co cię czeka w kwestii dostępności i bezpieczeństwa. Jeśli jesteś na TMB po raz pierwszy, jeśli nie masz doświadczenia z lodowcami i śnieżnymi grzebieniami, jeśli chcesz pewności, że dojdziesz bez niespodzianek — idź w lipcu lub sierpniu. Rezerwuj schroniska z wyprzedzeniem — i naprawdę mam na myśli co najmniej pół roku wcześniej dla popularnych obiektów jak Refuge du Plan de l’Aiguille czy schroniska na Col de la Croix du Bonhomme.

Tłok jest faktem. Ale tłok to nie koniec świata — to po prostu inny rodzaj doświadczenia. Znam ludzi, którzy pierwsze przejście TMB zrobili w sierpniu i powiedzieli, że to było jedno z najlepszych doświadczeń ich życia, właśnie dzięki tej atmosferze zbiorowego wysiłku i wspólnoty szlaku. Nie mówię, że się mylą — mówię, że ja wolę wrzesień.

Praktyczne kwestie — skrót dla tych, którzy planują

Jeśli decydujesz się na TMB po sezonie, kilka rzeczy wymaga świadomego planowania. Transport: autobusowe połączenia między Chamonix, Courmayeur i Champex-Lac rzedną po połowie września. Sprawdź rozkłady na bieżąco, nie bazuj na danych z lata. Możliwe, że będziesz musiał zorganizować taxi lub zmienić punkt startowy i końcowy wyprawy.

Schroniska: sprawdzaj stan każdego obiektu co najmniej na tydzień przed startem, bo zdarza się, że zamykają wcześniej z powodu złej pogody, awarii lub po prostu niedoboru personelu — co w górach po sezonie nie jest rzadkością. Miej zarezerwowany jeden lub dwa noclegi w miejscowościach — Chamonix, Les Contamines, La Fouly lub Champex — jako kotwice planu.

Sprzęt: nie lekceważ warstw. Goretex, polary, ciepłe rękawiczki, czapka — to nie opcjonalne dodatki, to podstawa. Kijki ze stopkami śniegowymi. Latarka czołowa z zapasowymi bateriami, bo dni są krótsze i nie będziesz miał możliwości ładowania USB w każdym schronisku.

Woda: po sezonie część punktów z wodą pitną jest wyłączona. Filtr lub tabletki do dezynfekcji — nie zastanów się nad tym na szlaku, zastanów się przed wyjazdem.

I na sam koniec — coś, o czym nikt nie mówi głośno: poczucie wolności po sezonie jest częściowo złudzeniem. TMB to wciąż popularny szlak, wciąż jest infrastruktura i wciąż spotkasz ludzi. Ale ilościowa zmiana jest na tyle duża, że jakościowo czuje się ją wyraźnie. I właśnie dlatego wracam.

Które schroniska zostają otwarte — i co to znaczy w praktyce

Pytanie o to, które obiekty są czynne po połowie września, nie ma jednej stałej odpowiedzi — bo zależy od roku, od właściciela i od tego, jak poszedł sezon finansowo. Są jednak pewne wzorce. Refugia leżące w obrębie lub blisko miejscowości — Chamonix, Courmayeur, Champex-Lac, Les Contamines — mają zwykle przedłużony sezon do końca października, bo obsługują też wspinaczkę alpejską, która trwa dłużej niż sezon trekkingowy. Refugia na przełęczach i lodowcach — te wyżej i bardziej odizolowane — zamykają się jako pierwsze, często przed dwudziestym września.

Przy planowaniu trasy w październiku pracowałem z mapą otwarcia, którą budowałem z czterech źródeł: strony Mountain Huts (europejski agregator), strony poszczególnych refugiów, wpisów na forum TGO (The Great Outdoors) i telefonów bezpośrednich. Żaden z tych źródeł nie był w stu procentach aktualny — dlatego rekomendowałbym łączyć minimum dwa, i zawsze dzwonić bezpośrednio do obiektów, które są dla twojego planu krytyczne.

Wariant non-gardé — otwarte schronisko bez obsługi — to dobre rozwiązanie, ale wymaga własnego śpiwora z zakresem do minus pięciu co najmniej, własnego jedzenia i sprawności obsługi kuchenki. Część refugiów zostawia też drewno do kominka — co wieczorami w październiku jest czymś, za co możesz być wdzięczny w sposób, który trudno opisać przy biurku.

Dlaczego wracam po raz kolejny

Po każdym TMB — czy to letnim, czy jesiennym — mam to samo uczucie kilka dni po zakończeniu trasy: coś niedokończonego, jakby zostało jeszcze kilka wyciągów do zrobienia. Myślę, że to jest specyfika długich tras — ich koniec jest zawsze zbyt gwałtowny, bo zatrzymujesz się w mieście po ostatnim etapie i nagle wszystko — ruch uliczny, kawiarnie, dźwięk samochodów — wraca z prędkością, na którą nie byłeś gotowy.

TMB poza sezonem wzmacnia ten efekt. Przez dziesięć czy jedenaście dni poruszałeś się w krajobrazie, który był w dużej mierze twój — mało ludzi, cisza, tylko wiatr i kroki. A potem wracasz i słyszysz espresso machine za barem i muzakę z głośników. To jest zderzenie, które trwa parę godzin, po czym się resetujesz. Ale przez te kilka godzin rozumiesz, po co tam poszedłeś.