Chatka Górzystów – ostatni dom nieistniejącej wsi Gross-Iser

Chatka Górzystów stoi na Hali Izerskiej, na wysokości 840 m n.p.m., w budynku dawnej szkoły wsi Gross-Iser. Szkołę wzniesiono w 1938 roku, a po rozebraniu powojennej zabudowy wsi pozostała jedynym ocalałym obiektem. W połowie lat 80. XX wieku studenci z Wyższej Szkoły Inżynieryjnej z Zielonej Góry przystosowali ją do funkcji chatki studenckiej. Dziś jest prywatnym schroniskiem prowadzonym przez Wiesławę i Sławomira Polańskich, położonym przy granicy rezerwatu Torfowiska Doliny Izery. Dociera się tu kilkoma znakowanymi szlakami, między innymi z Jakuszyc, Świeradowa-Zdroju i Szklarskiej Poręby.

Położenie i kto je prowadzi

Chatka Górzystów znajduje się w Górach Izerskich, na Hali Izerskiej rozciągającej się na wysokości od 840 do 880 m n.p.m. Sam budynek stoi na poziomie 840 m n.p.m., w sąsiedztwie terenów objętych ochroną przyrodniczą. Jest prywatnym schroniskiem o rodowodzie studenckim, mieszczącym się w dawnej wiejskiej szkole z 1938 roku. Określenie „chatka” zachowało się w nazwie obiektu także po zmianie jego funkcji i sposobu prowadzenia.

Prowadzą je Wiesława i Sławomir Polańscy. Prywatny sposób prowadzenia łączy się tu z historią dawnej chatki studenckiej, powstałej z adaptacji opuszczonej szkoły. Oficjalna strona obiektu używa nazwy Chatka Górzystów i przedstawia warunki pobytu odpowiadające prostemu standardowi schroniska górskiego.

Położenie na Hali Izerskiej pozwala korzystać z Chatki jako przystanku na trasach przecinających tę część Gór Izerskich. Przy budynku spotykają się szlaki prowadzące od strony Jakuszyc, Świeradowa-Zdroju, Szklarskiej Poręby, Przełęczy Łącznik i Rozdroża Izerskiego. Chatka leży przy trasach łączących Halę Izerską ze schroniskiem Orle oraz z dalszą siecią szlaków pasma. Może służyć jako miejsce noclegu podczas przejścia grzbietowego albo baza dla osób kierujących się w stronę Wysokiej Kopy, która ma 1127,6 m n.p.m. i jest najwyższym szczytem Gór Izerskich.

Historia w datach

Obecny budynek Chatki Górzystów powstał w 1938 roku jako nowa szkoła wsi Gross-Iser. Leśniczówka stała w innym budynku, związanym wcześniej z administracją huty w Orlu. Dzisiejsza jadalnia Chatki mieści się w pomieszczeniu, które pierwotnie pełniło funkcję szkolnej stajni.

Przed wojną Gross-Iser liczyło około 240 mieszkańców. W 1945 roku wieś zajęli żołnierze radzieccy, a po wojnie jej ludność została wysiedlona. Domy znajdujące się na obszarze osady rozebrano w latach 50. XX wieku. Z całej zabudowy Gross-Iser ocalał budynek nowej szkoły, w którym działa obecnie Chatka Górzystów.

W połowie lat 80. XX wieku szkołę zaadaptowali studenci z Wyższej Szkoły Inżynieryjnej z Zielonej Góry. Początkowo działała tu chatka studencka, z której wywodzi się obecny charakter i nazwa obiektu. Adaptacja nie oznaczała przekształcenia budynku w schronisko o rozbudowanym standardzie. Oficjalna strona nadal opisuje warunki jako pozbawione wygód: prąd pojawia się sporadycznie albo nie ma go wcale, w piecach goście palą samodzielnie, a do mycia służy strumyk.

W 2000 roku utworzono rezerwat przyrody Torfowiska Doliny Izery o powierzchni 529,36 ha. Obejmuje on tereny w gminach Mirsk i Szklarska Poręba, a Chatka Górzystów stoi przy jego granicy. Część łąk Hali Izerskiej znajduje się w obrębie rezerwatu, który wchodzi również w skład obszaru Ramsar nr 2319. Położenie przy obszarze chronionym wymaga poruszania się znakowanymi trasami i respektowania granic rezerwatu.

Jak dojść

Z Jakuszyc do Chatki Górzystów prowadzi szlak czerwony. Trasa przechodzi przez schronisko Orle, a następnie biegnie dalej w stronę Hali Izerskiej. Czerwone znaki prowadzą na obu odcinkach: od Jakuszyc do Orla i od Orla do Chatki.

Od strony Świeradowa-Zdroju do Chatki prowadzi szlak niebieski, który biegnie dalej w kierunku Szklarskiej Poręby. Tworzy on przejście przez Góry Izerskie między obiema miejscowościami, z Halą Izerską po drodze. Czerwony szlak wychodzący ze Świeradowa-Zdroju to Główny Szlak Sudecki, który prowadzi w stronę Hali Szrenickiej.

Inny wariant ze Świeradowa-Zdroju prowadzi przez schronisko na Stogu Izerskim. Od schroniska do Hali Izerskiej biegnie szlak żółty przez Suchacz. Stóg Izerski ma 1105 m n.p.m., więc ten wariant prowadzi najpierw wyżej, a dopiero potem w dół, na Halę Izerską.

Przy Chatce przebiega także szlak żółty z Przełęczy Łącznik do Rozdroża Izerskiego. Pozwala on włączyć Halę Izerską do przejścia prowadzonego z zachodniej albo wschodniej strony pasma. Niebieski szlak wyznacza oś Świeradów-Zdrój – Hala Izerska – Szklarska Poręba, a czerwony prowadzi od Jakuszyc przez Orle.

Co oferuje i dla kogo

Chatka Górzystów dysponuje 40 miejscami noclegowymi. Warunki odpowiadają tradycji dawnej chatki studenckiej, a nie schroniska wyposażonego w pełną infrastrukturę hotelową. Oficjalny opis wskazuje, że prąd bywa dostępny sporadycznie albo nie ma go wcale. Przy przygotowaniu noclegu trzeba zatem uwzględnić możliwość funkcjonowania bez stałego zasilania urządzeń elektrycznych.

W budynku znajdują się piece, w których osoby nocujące palą samodzielnie. Do mycia służy strumyk, co określa zakres warunków sanitarnych oferowanych na miejscu. Obiekt otwarcie deklaruje brak wygód, dlatego nocleg wymaga przygotowania odpowiedniego do prostego standardu. Wcześniejsze sprawdzenie zasad pobytu pozwala dobrać wyposażenie do warunków panujących w budynku na wysokości 840 m n.p.m.

Położenie przy kilku znakowanych szlakach czyni Chatkę punktem dla turystów pieszych przechodzących między Jakuszycami, Świeradowem-Zdrojem i Szklarską Porębą. Rodziny mogą wybierać dojście z kierunku odpowiadającego długości planowanej wycieczki, uwzględniając powrót tą samą trasą albo dalsze przejście przez Halę Izerską. Dla osób planujących nocleg 40 miejsc pozwala rozdzielić drogę przez Góry Izerskie na kolejne odcinki. Rezerwacja i przygotowanie do prostych warunków pozostają częścią organizacji pobytu.

Sieć tras na Hali Izerskiej służy także biegaczom górskim, którzy mogą łączyć odcinki czerwone, niebieskie i żółte. Chatka znajduje się przy trasie przechodzącej przez otwarty obszar hali, a zarazem przy granicy rezerwatu o powierzchni 529,36 ha. Przebieg treningu powinien respektować znakowane drogi i granice terenu chronionego. Punkt przy budynku pozwala połączyć kierunek Orla z przejściem ku Świeradowowi-Zdrojowi, Szklarskiej Porębie albo Rozdrożu Izerskiemu.

Zimą Hala Izerska jest terenem narciarzy biegowych, a Chatka jednym z niewielu punktów, w których można się w tej okolicy zatrzymać.

Chatka Górzystów pozostaje jedynym zachowanym budynkiem dawnej wsi Gross-Iser i nadal pełni funkcję noclegową w obiekcie szkolnym z 1938 roku. Ma 40 miejsc, działa jako schronisko prywatne prowadzone przez Wiesławę i Sławomira Polańskich oraz zachowuje prosty standard dawnej chatki studenckiej. Jej położenie na Hali Izerskiej łączy historię nieistniejącej osady z siecią współczesnych szlaków Gór Izerskich.

Czytaj też: Stacja turystyczna Orle, Schronisko na Stogu Izerskim i Schronisko pod Łabskim Szczytem.

Chatka Górzystów. Fot. Pnapora, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0